1. Kiến thức trọng tâm
Chọn giống và tạo giống cây trồng là quá trình tìm ra, giữ gìn và tạo ra những giống cây có đặc tính tốt, đáp ứng nhu cầu sản xuất. Các phương pháp chọn, tạo giống phổ biến gồm chọn lọc, lai tạo, gây đột biến và công nghệ sinh học.
Phương pháp chọn lọc là lựa chọn những cây tốt nhất trong quần thể để làm giống cho vụ sau. Chọn lọc có thể thực hiện theo khối lượng, chọn những cây tốt trong ruộng để lấy hạt, hoặc theo cá thể, chọn từng cây ưu tú để nhân giống. Phương pháp này đơn giản, dễ thực hiện nhưng tốn nhiều thời gian.
Phương pháp lai tạo là cho hai cây bố mẹ có đặc tính tốt khác nhau giao phấn với nhau để tạo ra con lai mang đặc tính tốt của cả bố và mẹ. Ví dụ, lai giống lúa năng suất cao với giống lúa kháng bệnh để tạo giống vừa năng suất cao vừa kháng bệnh. Phương pháp gây đột biến dùng tác nhân vật lí, hóa học để tạo ra biến đổi di truyền, từ đó chọn ra cây có đặc tính mới. Công nghệ sinh học hiện đại như nuôi cấy mô, chuyển gene giúp tạo giống nhanh và chính xác hơn.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Để tạo giống lúa mới, nhà khoa học chọn cây lúa bố có hạt to, năng suất cao và cây lúa mẹ kháng bệnh tốt để lai với nhau. Con lai đời đầu được trồng thử, chọn những cây vừa cho nhiều hạt vừa ít bị bệnh để nhân giống. Sau nhiều vụ chọn lọc, giống lúa mới ổn định và được đưa vào sản xuất đại trà. Ví dụ này cho thấy lai tạo kết hợp với chọn lọc giúp tạo ra giống cây tốt hơn.
3. Ghi nhớ
- Các phương pháp: chọn lọc, lai tạo, gây đột biến, công nghệ sinh học.
- Chọn lọc: chọn cây tốt nhất để làm giống; đơn giản nhưng tốn thời gian.
- Lai tạo: kết hợp đặc tính tốt của bố và mẹ để tạo giống mới.