Bài 16: Ôn tập chương 4

1. Kiến thức trọng tâm

Chương 4 hệ thống lại kiến thức về phản ứng oxi hoá – khử. Nội dung trọng tâm gồm khái niệm số oxi hoá, quy tắc xác định số oxi hoá, chất oxi hoá, chất khử, quá trình oxi hoá, quá trình khử và phương pháp thăng bằng electron để lập phương trình hoá học. Số oxi hoá là điện tích giả định của nguyên tử khi coi mọi liên kết trong hợp chất đều là liên kết ion. Phản ứng oxi hoá – khử là phản ứng có sự thay đổi số oxi hoá của ít nhất hai nguyên tố, đồng thời xảy ra sự cho và nhận electron.

Các quy tắc xác định số oxi hoá cần nắm vững: số oxi hoá của đơn chất bằng 0; số oxi hoá của oxygen trong hầu hết hợp chất là $-2$, của hydrogen là $+1$; tổng số oxi hoá trong phân tử bằng 0, trong ion đa nguyên tử bằng điện tích của ion. Trong phản ứng oxi hoá – khử, chất khử là chất nhường electron và bị oxi hoá, chất oxi hoá là chất nhận electron và bị khử.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1. Xác định chất oxi hoá, chất khử trong phản ứng: $Zn + CuSO_4 \rightarrow ZnSO_4 + Cu$. Số oxi hoá của Zn tăng từ 0 lên $+2$, nên Zn là chất khử. Số oxi hoá của Cu giảm từ $+2$ xuống 0, nên $CuSO_4$ là chất oxi hoá.

Ví dụ 2. Cân bằng phản ứng: $Al + HNO_3 \rightarrow Al(NO_3)_3 + NO + H_2O$. Quá trình oxi hoá: $Al \rightarrow Al^{+3} + 3e$. Quá trình khử: $N^{+5} + 3e \rightarrow N^{+2}$. Electron cho và nhận bằng nhau, đặt hệ số 1 cho Al và NO, cân bằng tiếp được: $Al + 4HNO_3 \rightarrow Al(NO_3)_3 + NO + 2H_2O$.

3. Ghi nhớ

• Phản ứng oxi hoá – khử luôn có sự thay đổi số oxi hoá.
• Chất khử nhường electron, chất oxi hoá nhận electron.
• Tổng số electron nhường bằng tổng số electron nhận.
• Nắm vững quy tắc xác định số oxi hoá để cân bằng phương trình.