1. Kiến thức trọng tâm
Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm tài chính. Ngân sách nhà nước phản ánh các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể trong xã hội.
Thu ngân sách nhà nước gồm thuế, phí, lệ phí, thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước và các khoản thu khác. Trong đó, thuế là nguồn thu chủ yếu và ổn định nhất. Chi ngân sách gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, chi trả nợ và viện trợ. Chi ngân sách phục vụ phát triển kinh tế, quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế, văn hóa và an sinh xã hội.
Ngân sách nhà nước có vai trò: bảo đảm nguồn lực cho bộ máy Nhà nước hoạt động, điều tiết vĩ mô nền kinh tế, thực hiện công bằng xã hội. Việc lập và thực hiện ngân sách phải tuân thủ pháp luật, công khai, minh bạch.
2. Ví dụ minh họa
Tình huống: Năm nay, địa phương thu ngân sách được 500 tỉ đồng, trong đó thuế chiếm 420 tỉ đồng. Địa phương chi 200 tỉ đồng xây cầu, đường; 250 tỉ đồng cho giáo dục, y tế; phần còn lại chi quản lí hành chính.
Lời giải: Thu ngân sách chủ yếu từ thuế, đúng với đặc điểm nguồn thu. Chi ngân sách được phân bổ cho đầu tư phát triển và chi thường xuyên, phục vụ đời sống người dân. Việc chi tiêu phải theo dự toán đã được phê duyệt, bảo đảm đúng mục đích và hiệu quả.
3. Ghi nhớ
Ngân sách nhà nước là toàn bộ thu, chi của Nhà nước trong một năm. Thu chủ yếu từ thuế; chi cho đầu tư phát triển, chi thường xuyên và thực hiện các mục tiêu kinh tế, xã hội.