Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 1: Hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức? A. Hiện thực lịch sử là quá khứ khách quan, đã diễn ra và không thể thay đổi. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 1: Hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Lịch sử được con người nhận thức là hình ảnh về quá khứ qua nghiên cứu sử liệu. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 1: Hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Hiện thực lịch sử là toàn bộ những gì đã diễn ra trong quá khứ của loài người, tồn tại một cách khách quan và không thể thay đổi. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 1: Hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Hiện thực lịch sử đã kết thúc, không còn hiện hữu trực tiếp trong đời sống hôm nay, nhưng để lại nhiều dấu tích như di tích, di vật, văn bản, truyền thuyết và phong tục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 1: Hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Câu hỏi: Vì sao cùng một sự kiện lịch sử, các sách giáo khoa ở những thời kì khác nhau lại có cách trình bày không hoàn toàn giống nhau?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 1: Hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Sự kiện lịch sử đã diễn ra là khách quan, không thay đổi. Tuy nhiên, nhận thức của con người về sự kiện đó phụ thuộc vào nguồn tư liệu thu thập được, trình độ khoa học và quan điểm của người viết. Khi phát hiện thêm tư liệu mới hoặc áp dụng phương pháp nghiên cứu mới, cách đánh giá sự kiện có thể được bổ sung, điều chỉnh cho đầy đủ và chính xác hơn. Điều này cho thấy nhận thức lịch sử luôn vận động, phát triển theo thời gian.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Hiện thực lịch sử là gì? Cho ví dụ.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Lịch sử được con người nhận thức là gì? Cho ví dụ.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Nêu điểm khác nhau cơ bản giữa hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Hiện thực lịch sử là quá khứ khách quan, đã diễn ra và không thể thay đổi."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Lịch sử được con người nhận thức là hình ảnh về quá khứ qua nghiên cứu sử liệu."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Hiện thực lịch sử là toàn bộ những gì đã diễn ra trong quá khứ của loài người, tồn tại một cách khách quan và không thể thay đổi."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Hiện thực lịch sử đã kết thúc, không còn hiện hữu trực tiếp trong đời sống hôm nay, nhưng để lại nhiều dấu tích như di tích, di vật, văn bản, truyền thuyết và phong tục."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Hiện thực lịch sử là toàn bộ những gì đã diễn ra trong quá khứ của loài người, tồn tại một cách khách quan và không thể thay đổi. Đó là các sự kiện, quá trình, nhân vật và hoạt động của con người trong những điều kiện thời gian, không gian cụ thể.
- Tổng kết ghi nhớ: Hiện thực lịch sử là quá khứ khách quan, đã diễn ra và không thể thay đổi.; Lịch sử được con người nhận thức là hình ảnh về quá khứ qua nghiên cứu sử liệu.; Nhận thức lịch sử mang tính chủ quan, phụ thuộc vào tư liệu và phương pháp nghiên cứu.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Vì sao cùng một sự kiện lịch sử, các sách giáo khoa ở những thời kì khác nhau lại có cách trình bày không hoàn toàn giống nhau?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 1: Hiện thực lịch sử và lịch sử được con người nhận thức (Hiện thực lịch sử là quá khứ khách quan, đã diễn ra và không thể thay đổi.; Lịch sử được con người nhận thức là hình ảnh về quá khứ qua nghiên cứu sử liệu.; Nhận thức lịch sử mang tính chủ quan, phụ thuộc vào tư liệu và phương pháp nghiên cứu.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Sự kiện lịch sử đã diễn ra là khách quan, không thay đổi. Tuy nhiên, nhận thức của con người về sự kiện đó phụ thuộc vào nguồn tư liệu thu thập được, trình độ khoa học và quan điểm của người viết. Khi phát hiện thêm tư liệu mới hoặc áp dụng phương pháp nghiên cứu mới, cách đánh giá sự kiện có thể được bổ sung, điều chỉnh cho đầy đủ và chính xác hơn. Điều này cho thấy nhận thức lịch sử luôn vận động, phát triển theo thời gian.
- Bài 4: Hiện thực lịch sử là tất cả những gì đã diễn ra trong quá khứ, tồn tại khách quan. Ví dụ: cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427).
- Bài 5: Lịch sử được con người nhận thức là sự hiểu biết, tái hiện của con người về hiện thực lịch sử qua nghiên cứu sử liệu. Ví dụ: các bài viết, công trình nghiên cứu về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
- Bài 6: Hiện thực lịch sử tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn con người; lịch sử được con người nhận thức là sự tái hiện chủ quan, phụ thuộc vào sử liệu và trình độ, quan điểm của người nghiên cứu.