1. Kiến thức trọng tâm
Người kể chuyện là nhân vật trung tâm tổ chức toàn bộ tác phẩm tự sự. “Quyền năng” của người kể chuyện thể hiện ở ba mặt chính:
- Quyền chọn điểm nhìn: Người kể chuyện quyết định câu chuyện được kể từ góc nhìn nào — ngôi thứ nhất (nhân vật “tôi” kể) hay ngôi thứ ba (người kể toàn tri, biết hết mọi việc). Mỗi điểm nhìn tạo ra hiệu quả nghệ thuật khác nhau.
- Quyền sắp xếp cốt truyện: Người kể chuyện có thể kể theo trình tự thời gian, đảo ngược, xen kẽ hồi tưởng hoặc dự báo tương lai. Cách sắp xếp này tạo ra sự hồi hộp, bất ngờ cho người đọc.
- Quyền đánh giá: Qua giọng điệu, lời bình, người kể chuyện bộc lộ thái độ đồng tình, phê phán hay cảm thông với nhân vật và sự kiện.
Hiểu quyền năng của người kể chuyện giúp người đọc không chỉ “nghe chuyện” mà còn nhận ra cách tác giả dẫn dắt cảm xúc và tư tưởng của mình.
2. Ví dụ minh họa
Xét hai cách kể cùng một sự việc “Lan thi trượt”:
- Ngôi thứ nhất: “Tôi cầm tờ giấy báo điểm, tay run lên. Mẹ nhìn tôi, im lặng.” — Người đọc cảm nhận trực tiếp nỗi buồn, sự xấu hổ của nhân vật.
- Ngôi thứ ba toàn tri: “Lan cầm tờ giấy báo điểm, tay run lên. Trong lòng mẹ Lan, nỗi thương con lẫn nỗi thất vọng đang giằng xé.” — Người kể biết cả suy nghĩ của mẹ Lan, mở rộng góc nhìn.
Ví dụ khác: Truyện Chí Phèo của Nam Cao dùng người kể chuyện ngôi thứ ba, xen lời bình sắc sảo, vừa kể vừa phân tích tâm lí nhân vật, vừa tố cáo xã hội phong kiến.
3. Ghi nhớ
- Người kể chuyện nắm quyền chọn điểm nhìn, sắp xếp cốt truyện và đánh giá nhân vật, sự kiện.
- Điểm nhìn khác nhau tạo hiệu quả nghệ thuật khác nhau.
- Khi đọc truyện, cần chú ý “ai đang kể?” để hiểu đúng ý đồ của tác giả.