1. Kiến thức trọng tâm
Bài thực hành này giúp học sinh trực tiếp quan sát các kì của nguyên phân và giảm phân trên tiêu bản, củng cố kiến thức đã học bằng hình ảnh thực tế. Nguyên liệu thường dùng là rễ hành tây đang mọc mạnh (quan sát nguyên phân ở tế bào chóp rễ) và bao phấn hoa (quan sát giảm phân ở tế bào mẹ hạt phấn). Rễ hành có nhiều tế bào đang phân chia nên dễ bắt gặp các kì khác nhau trong cùng một tiêu bản.
Các bước tiến hành cơ bản: lấy mẫu rễ hành dài khoảng – cm, cố định và nhuộm bằng dung dịch carmine hoặc orcein acetic để nhiễm sắc thể bắt màu rõ; đặt mẫu lên lam kính, nhỏ thêm một giọt thuốc nhuộm, đậy lamelle và ép nhẹ để dàn đều tế bào thành một lớp mỏng; quan sát dưới kính hiển vi từ vật kính có độ phóng đại thấp đến cao.
Khi quan sát, học sinh nhận biết các kì: kì đầu thấy nhiễm sắc thể bắt đầu co xoắn; kì giữa thấy nhiễm sắc thể xếp thành hàng ở mặt phẳng xích đạo; kì sau thấy các nhiễm sắc tử tách về hai cực; kì cuối thấy màng nhân xuất hiện trở lại. Ở giảm phân, cần chú ý kì đầu I có hiện tượng tiếp hợp và trao đổi chéo của các nhiễm sắc thể tương đồng.
2. Ví dụ minh họa
Trong tiêu bản chóp rễ hành, học sinh quan sát thấy một tế bào có các nhiễm sắc thể xếp thành một hàng ngay giữa tế bào. Dựa vào đặc điểm này, xác định tế bào đang ở kì giữa của nguyên phân. Một tế bào khác có hai nhóm nhiễm sắc thể đang di chuyển về hai cực đối diện, đó là kì sau. Việc đối chiếu hình ảnh thực tế với sơ đồ sách giáo khoa giúp học sinh ghi nhớ sâu và phân biệt chính xác các kì.
3. Ghi nhớ
- Dùng rễ hành để quan sát nguyên phân, bao phấn hoa để quan sát giảm phân.
- Các bước: lấy mẫu, cố định, nhuộm, ép tiêu bản, quan sát từ độ phóng đại thấp đến cao.
- Nhận biết các kì dựa vào vị trí và hình thái của nhiễm sắc thể.