Bài 16: Định luật 3 Newton

1. Kiến thức trọng tâm

Định luật 3 Newton, còn gọi là định luật tác dụng – phản tác dụng, phát biểu: khi vật $A$ tác dụng lên vật $B$ một lực, đồng thời vật $B$ cũng tác dụng lên vật $A$ một lực có cùng độ lớn, cùng giá nhưng ngược chiều. Hai lực này gọi là cặp lực tác dụng – phản tác dụng.

Cặp lực tác dụng – phản tác dụng có những đặc điểm quan trọng: chúng luôn xuất hiện và mất đi đồng thời, cùng bản chất, nhưng đặt lên hai vật khác nhau nên không thể triệt tiêu nhau. Chẳng hạn, khi ta đẩy tường, tường cũng đẩy lại tay ta với lực có độ lớn bằng lực ta đẩy tường. Chính phản lực này giúp tên lửa bay lên: khí phụt xuống dưới thì khí đẩy tên lửa lên trên. Cần phân biệt cặp lực tác dụng – phản tác dụng với hai lực cân bằng: hai lực cân bằng đặt lên cùng một vật và triệt tiêu nhau.

2. Ví dụ minh họa

Một quả bóng có khối lượng $0,4\ \text{kg}$ đặt trên mặt đất. Hãy xác định cặp lực tác dụng – phản tác dụng liên quan đến trọng lực của bóng và nêu rõ các lực đó đặt lên vật nào.

Lời giải. Trọng lực là lực Trái Đất hút bóng, đặt lên quả bóng, hướng xuống dưới. Phản lực của nó là lực bóng hút Trái Đất, đặt lên Trái Đất, hướng lên trên, có độ lớn bằng trọng lực của bóng. Hai lực này đặt lên hai vật khác nhau nên không triệt tiêu nhau.

3. Ghi nhớ

• Định luật 3 Newton: lực tác dụng và phản tác dụng cùng độ lớn, ngược chiều.
• Hai lực đặt lên hai vật khác nhau nên không triệt tiêu nhau.
• Cặp lực tác dụng – phản tác dụng cùng bản chất, xuất hiện và mất đi đồng thời.