Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 17: Đại cương về động cơ đốt trong? A. Động cơ đốt trong đốt nhiên liệu trong xi-lanh, biến nhiệt năng thành cơ năng. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 17: Đại cương về động cơ đốt trong, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Phân loại: động cơ xăng và động cơ đi-ê-zen; động cơ 4 kì và 2 kì. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 17: Đại cương về động cơ đốt trong, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Động cơ đốt trong là loại động cơ nhiệt, trong đó nhiên liệu được đốt cháy trực tiếp bên trong xi-lanh, tạo ra khí nóng có áp suất cao đẩy pít-tông chuyển động, biến nhiệt năng thành cơ năng. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 17: Đại cương về động cơ đốt trong, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Theo nhiên liệu sử dụng, động cơ đốt trong gồm động cơ xăng và động cơ đi-ê-zen.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 17: Đại cương về động cơ đốt trong, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Chiếc xe máy của gia đình bạn Mai dùng động cơ xăng 4 kì, một xi-lanh. Khi Mai đạp cần khởi động, pít-tông chuyển động, hút hỗn hợp xăng và không khí vào xi-lanh, nén lại rồi bugi đánh lửa đốt cháy.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 17: Đại cương về động cơ đốt trong để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Ví dụ cho thấy chỉ với một xi-lanh nhỏ, động cơ đã biến xăng thành chuyển động của xe. Nếu bugi hỏng hoặc thiếu xăng, động cơ sẽ không nổ máy. Vì vậy, mỗi hệ thống trong động cơ đều quan trọng và cần được bảo dưỡng.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Phân tích tác hại của việc xả trực tiếp chất thải chăn nuôi ra môi trường và đề xuất 2 biện pháp xử lí phù hợp.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Một đàn lợn có dấu hiệu mắc bệnh dịch tả lợn cổ điển. Em hãy nêu các việc cần làm theo đúng quy trình.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Trình bày quy trình ủ phân compost từ chất thải chăn nuôi và nêu lợi ích của sản phẩm.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Động cơ đốt trong đốt nhiên liệu trong xi-lanh, biến nhiệt năng thành cơ năng."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Phân loại: động cơ xăng và động cơ đi-ê-zen; động cơ 4 kì và 2 kì."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Động cơ đốt trong là loại động cơ nhiệt, trong đó nhiên liệu được đốt cháy trực tiếp bên trong xi-lanh, tạo ra khí nóng có áp suất cao đẩy pít-tông chuyển động, biến nhiệt năng thành cơ năng."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Theo nhiên liệu sử dụng, động cơ đốt trong gồm động cơ xăng và động cơ đi-ê-zen."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Động cơ đốt trong là loại động cơ nhiệt, trong đó nhiên liệu được đốt cháy trực tiếp bên trong xi-lanh, tạo ra khí nóng có áp suất cao đẩy pít-tông chuyển động, biến nhiệt năng thành cơ năng. Đây là loại động cơ phổ biến nhất hiện nay, dùng trên ô tô, xe máy, máy kéo, tàu thủy và nhiều máy công tác.
- Tổng kết ghi nhớ: Động cơ đốt trong đốt nhiên liệu trong xi-lanh, biến nhiệt năng thành cơ năng.; Phân loại: động cơ xăng và động cơ đi-ê-zen; động cơ 4 kì và 2 kì.; Cấu tạo gồm phần cố định (thân máy, xi-lanh) và phần chuyển động (pít-tông, trục khuỷu).
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Chiếc xe máy của gia đình bạn Mai dùng động cơ xăng 4 kì, một xi-lanh. Khi Mai đạp cần khởi động, pít-tông chuyển động, hút hỗn hợp xăng và không khí vào xi-lanh, nén lại rồi bugi đánh lửa đốt cháy.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 17: Đại cương về động cơ đốt trong (Động cơ đốt trong đốt nhiên liệu trong xi-lanh, biến nhiệt năng thành cơ năng.; Phân loại: động cơ xăng và động cơ đi-ê-zen; động cơ 4 kì và 2 kì.; Cấu tạo gồm phần cố định (thân máy, xi-lanh) và phần chuyển động (pít-tông, trục khuỷu).).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Ví dụ cho thấy chỉ với một xi-lanh nhỏ, động cơ đã biến xăng thành chuyển động của xe. Nếu bugi hỏng hoặc thiếu xăng, động cơ sẽ không nổ máy. Vì vậy, mỗi hệ thống trong động cơ đều quan trọng và cần được bảo dưỡng.
- Bài 4: Tác hại: ô nhiễm đất, nước, không khí; bốc mùi hôi; lây lan dịch bệnh; ảnh hưởng sức khỏe con người. Biện pháp: hầm biogas; ủ phân compost; hệ thống xử lí nước thải trước khi xả.
- Bài 5: Cách li ngay đàn nghi bệnh; báo ngay cho cán bộ thú y và chính quyền địa phương; không bán, không vận chuyển lợn bệnh; sát trùng chuồng trại, dụng cụ; tiêu hủy lợn bệnh theo hướng dẫn; theo dõi đàn còn lại.
- Bài 6: Quy trình ủ compost: thu gom phân chuồng; trộn với chất độn (rơm, mùn cưa); chất thành đống, giữ ẩm; đảo trộn định kì; ủ 4–8 tuần đến khi hoai mục. Lợi ích: tạo phân bón hữu cơ an toàn, cải tạo đất, giảm ô nhiễm và mầm bệnh.