1. Kiến thức trọng tâm
Thuyết cấu tạo hoá học của Butlerov khẳng định: trong phân tử hợp chất hữu cơ, các nguyên tử liên kết với nhau theo một thứ tự nhất định và hoá trị của chúng được thoả mãn. Tính chất của hợp chất hữu cơ phụ thuộc vào thành phần, cấu tạo hoá học và thứ tự liên kết các nguyên tử trong phân tử. Các nguyên tử carbon có thể liên kết với nhau tạo thành mạch thẳng, mạch nhánh hoặc mạch vòng, tạo nên sự đa dạng khổng lồ của hợp chất hữu cơ.
Công thức cấu tạo biểu diễn thứ tự và cách thức liên kết các nguyên tử trong phân tử. Có thể viết công thức cấu tạo đầy đủ, công thức cấu tạo thu gọn hoặc công thức khung phân tử. Ví dụ, butane có công thức cấu tạo thu gọn là . Cùng công thức phân tử còn có đồng phân 2-methylpropane .
Đồng phân là các chất có cùng công thức phân tử nhưng khác nhau về cấu tạo hoá học, do đó có tính chất khác nhau. Các loại đồng phân thường gặp: đồng phân mạch carbon (mạch thẳng, mạch nhánh), đồng phân vị trí nhóm chức, đồng phân nhóm chức. Ví dụ có các đồng phân: propan-1-ol, propan-2-ol (đồng phân vị trí) và ethyl methyl ether (đồng phân nhóm chức).
2. Ví dụ minh họa
Viết các đồng phân cấu tạo của : chỉ có hai đồng phân là butane (mạch thẳng) và 2-methylpropane (mạch nhánh). Butane sôi ở còn 2-methylpropane sôi ở , cho thấy cấu tạo ảnh hưởng đến tính chất vật lí.
Viết các đồng phân của : propene (chứa liên kết đôi) và cyclopropane (mạch vòng ba cạnh). Hai chất này cùng công thức phân tử nhưng cấu tạo khác nhau nên tính chất hoá học khác nhau: propene làm mất màu dung dịch bromine, cyclopropane không làm mất màu ở điều kiện thường.
3. Ghi nhớ
Thuyết cấu tạo hoá học: tính chất phụ thuộc thành phần và thứ tự liên kết các nguyên tử. Carbon hoá trị 4, tạo mạch thẳng, mạch nhánh, mạch vòng. Đồng phân: cùng công thức phân tử, khác cấu tạo, khác tính chất. Phân biệt đồng phân mạch, vị trí và nhóm chức.