Phạm vi ôn tập: Bài 9–15 (quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật; bình đẳng trong các lĩnh vực; bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo; quyền và nghĩa vụ của công dân trong tham gia quản lí nhà nước và xã hội; về bầu cử và ứng cử; về khiếu nại, tố tụng).
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Nêu khái niệm quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật.
Bài 2. Nêu các biểu hiện của bình đẳng giữa các dân tộc và bình đẳng giữa các tôn giáo.
Bài 3. Công dân đủ bao nhiêu tuổi thì có quyền bầu cử, quyền ứng cử? Nêu căn cứ pháp lí.
Bài 4. Nêu các nguyên tắc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân.
Bài 5. Khiếu nại là gì? Cho ví dụ.
Bài 6. Tố cáo là gì? Cho ví dụ.
Bài 7. Tố tụng là gì?
Bài 8. Nêu các hình thức công dân tham gia quản lí nhà nước và xã hội.
Bài 9. Đúng hay sai? Giải thích. a) Công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử. b) Công dân đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử. c) Người bị Toà án tước quyền bầu cử theo bản án đã có hiệu lực pháp luật vẫn được bầu cử. d) Mọi công dân đều có quyền khiếu nại quyết định hành chính mà mình cho là xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Bài 10. Phân biệt khiếu nại và tố cáo (chủ thể, đối tượng, mục đích).
Bài 11. Khi bị xử phạt hành chính mà cho rằng quyết định xử phạt không đúng, công dân có thể làm gì?
Bài 12. Khi phát hiện hành vi tham nhũng, công dân có thể làm gì?
Bài 13. Nêu quyền của công dân khi thực hiện quyền khiếu nại.
Bài 14. Nêu nghĩa vụ của công dân khi thực hiện quyền khiếu nại.
Bài 15. Nêu nghĩa vụ của công dân khi thực hiện quyền tố cáo.
Bài 16. Vì sao công dân cần tham gia quản lí nhà nước và xã hội?
Bài 17. Nêu ý nghĩa của quyền bầu cử và quyền ứng cử.
Bài 18. Thời hiệu khiếu nại lần đầu là bao lâu?
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. Tình huống: Anh K 20 tuổi muốn ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã. Anh K có đủ điều kiện ứng cử không? Vì sao? Trong kỳ bầu cử này, anh K có quyền gì?
Bài 20. Tình huống: Chị M bị xử phạt hành chính về trật tự an toàn giao thông nhưng cho rằng mình không vi phạm. Chị M nên làm gì để bảo vệ quyền của mình? Nêu trình tự khiếu nại lần đầu.
Bài 21. Tình huống: Ông N phát hiện cán bộ địa chính xã có hành vi nhận hối lộ khi làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ông N nên làm gì? Khi tố cáo, ông N cần lưu ý điều gì?
Bài 22. So sánh quyền bầu cử và quyền ứng cử (điều kiện, ý nghĩa).
Bài 23. Một bạn cho rằng: "Tố cáo là việc của cơ quan nhà nước, công dân không cần tố cáo". Em có đồng ý không? Vì sao?
Bài 24. Phân tích vai trò của quyền khiếu nại, tố cáo trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và phòng, chống tham nhũng.
Bài 25. Đúng hay sai? Giải thích. a) Bầu cử được thực hiện theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. b) Cử tri có thể nhờ người khác bỏ phiếu thay mình nếu bận việc. c) Người tố cáo được pháp luật bảo vệ, không bị trả thù vì tố cáo. d) Khi khiếu nại, công dân có thể cung cấp thông tin sai sự thật để được giải quyết nhanh.
Bài 26. Viết một đoạn văn ngắn (5–7 câu) trình bày trách nhiệm của học sinh khi thực hiện quyền tham gia quản lí nhà nước và xã hội.
Đáp án
Bài 1. Mọi công dân đều bình đẳng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lí; không ai bị phân biệt đối xử; ai vi phạm pháp luật cũng bị xử lí theo pháp luật.
Bài 2. Bình đẳng giữa các dân tộc: các dân tộc bình đẳng về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội; được dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc văn hoá; đoàn kết, tương trợ giúp nhau cùng phát triển. Bình đẳng giữa các tôn giáo: các tôn giáo bình đẳng trước pháp luật; Nhà nước tôn trọng, bảo hộ hoạt động tôn giáo hợp pháp; không thiên vị tôn giáo nào.
Bài 3. Công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử; đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân (trừ những người bị tước quyền theo bản án, quyết định của Toà án).
Bài 4. Phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.
Bài 5. Khiếu nại là việc công dân đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính mà mình cho là xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Ví dụ: công dân khiếu nại quyết định xử phạt hành chính mà mình cho là không đúng.
Bài 6. Tố cáo là việc cá nhân báo cho cơ quan có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe doạ gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Ví dụ: tố cáo hành vi tham nhũng của cán bộ.
Bài 7. Tố tụng là hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng nhằm giải quyết vụ việc theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.
Bài 8. Trực tiếp (góp ý xây dựng pháp luật, thảo luận các vấn đề chung, tham gia bầu cử, ứng cử...) và gián tiếp (thông qua đại biểu do mình bầu ra, thông qua các tổ chức chính trị – xã hội...).
Bài 9. a) Đúng. b) Đúng. c) Sai – người bị tước quyền bầu cử theo bản án đã có hiệu lực pháp luật không được thực hiện quyền bầu cử trong thời gian bị tước quyền. d) Đúng.
Bài 10. Khiếu nại: chủ thể là người có quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm; đối tượng là quyết định hành chính, hành vi hành chính; mục đích bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chính người khiếu nại. Tố cáo: chủ thể là bất cứ cá nhân nào phát hiện vi phạm; đối tượng là hành vi vi phạm pháp luật; mục đích bảo vệ lợi ích chung, ngăn chặn vi phạm.
Bài 11. Khiếu nại quyết định xử phạt đến cơ quan, người đã ra quyết định hoặc cơ quan cấp trên; nếu không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại, có thể khởi kiện ra Toà án.
Bài 12. Tố cáo với cơ quan có thẩm quyền (Thanh tra, cơ quan điều tra, Viện kiểm sát...); cung cấp thông tin, chứng cứ trung thực.
Bài 13. Tự mình khiếu nại hoặc uỷ quyền; được biết, đọc, sao chụp tài liệu giải quyết khiếu nại; được yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định.
Bài 14. Trình bày trung thực nội dung khiếu nại; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan; chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung khiếu nại; chấp hành quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật.
Bài 15. Trình bày trung thực nội dung tố cáo; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan; chịu trách nhiệm về nội dung tố cáo; không lợi dụng tố cáo để vu khống, xúc phạm người khác.
Bài 16. Vì tham gia quản lí nhà nước và xã hội là quyền làm chủ của nhân dân, giúp nhân dân đóng góp vào việc xây dựng chính sách, pháp luật, giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước, xây dựng đất nước.
Bài 17. Quyền bầu cử, ứng cử thể hiện quyền làm chủ của nhân dân, là cơ sở để nhân dân lựa chọn người đại diện cho mình tham gia quản lí nhà nước và xã hội.
Bài 18. 90 ngày kể từ ngày nhận được quyết định hành chính hoặc biết được quyết định, hành vi hành chính.
Bài 19. Anh K chưa đủ điều kiện ứng cử vì chưa đủ 21 tuổi. Trong kỳ bầu cử này, anh K có quyền bầu cử vì đã đủ 18 tuổi.
Bài 20. Chị M có quyền khiếu nại lần đầu đến người đã ra quyết định xử phạt hoặc cơ quan cấp trên trực tiếp của người đó trong thời hiệu 90 ngày; trình bày trung thực, cung cấp tài liệu, chứng cứ; chấp hành quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật.
Bài 21. Ông N nên tố cáo hành vi nhận hối lộ với cơ quan có thẩm quyền. Khi tố cáo, ông N cần trình bày trung thực, cung cấp chứng cứ (nếu có), không lợi dụng tố cáo để vu khống; thông tin tố cáo được pháp luật bảo vệ.
Bài 22. Bầu cử: công dân đủ 18 tuổi trở lên, lựa chọn người đại diện. Ứng cử: công dân đủ 21 tuổi trở lên, tự mình tham gia làm đại biểu. Cả hai đều thể hiện quyền làm chủ của nhân dân.
Bài 23. Không đồng ý. Tố cáo là quyền và trách nhiệm của mọi công dân; nhờ tố cáo của công dân, cơ quan nhà nước mới phát hiện, ngăn chặn, xử lí kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật, tham nhũng.
Bài 24. Quyền khiếu nại giúp công dân bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình khi bị quyết định hành chính, hành vi hành chính xâm phạm. Quyền tố cáo giúp phát hiện, ngăn chặn vi phạm pháp luật, tham nhũng, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh.
Bài 25. a) Đúng. b) Sai – cử tri phải tự mình bỏ phiếu, không được nhờ người khác bỏ phiếu thay, trừ trường hợp đặc biệt theo quy định (cử tri khuyết tật, không biết chữ được nhờ người khác bỏ phiếu theo ý của mình). c) Đúng. d) Sai – khi khiếu nại, công dân phải trình bày trung thực, chịu trách nhiệm về nội dung khiếu nại.
Bài 26. Học sinh cần: tìm hiểu pháp luật; tham gia góp ý xây dựng nội quy nhà trường, các hoạt động của lớp, trường; thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ công dân; tôn trọng ý kiến của người khác; sống, học tập theo pháp luật.