Bài tập — Bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á? A. Từ thế kỉ XVI: Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan xâm nhập; thế kỉ XIX: Anh, Pháp, Mỹ hoàn tất việc xâm chiếm. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Nguyên nhân: vị trí chiến lược, tài nguyên giàu có, thị trường và nơi đầu tư. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Từ thế kỉ XVI, các nước phương Tây bắt đầu xâm nhập Đông Nam Á, mở đầu quá trình biến khu vực này thành thuộc địa. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Sang thế kỉ XIX, Anh chiếm Ma-lay-xi-a, Mi-an-ma, Xin-ga-po; Pháp xâm lược Đông Dương (Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia); Mỹ chiếm Phi-líp-pin.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Câu hỏi: Chính sách "chia để trị" của thực dân được thực hiện ở Đông Nam Á như thế nào? Nêu hậu quả của nó.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Lời giải: Để dễ bề cai trị, thực dân chia Đông Nam Á thành nhiều đơn vị hành chính nhỏ, chia rẽ các dân tộc và tôn giáo với nhau. Ở Việt Nam, Pháp chia thành ba kì: Bắc Kì, Trung Kì, Nam Kì với chế độ cai trị khác nhau. Hậu quả là tinh thần đoàn kết dân tộc bị suy yếu, các dân tộc nghi kị lẫn nhau, phong trào đấu tranh khó thống nhất.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Nêu nguyên nhân, diễn biến và kết quả của cuộc cách mạng tư sản Anh (1640 – 1688).

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Trình bày nguyên nhân bùng nổ và kết quả của Chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ (1775 – 1783).

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Cách mạng tư sản Pháp (1789 – 1794) trải qua những giai đoạn chính nào? Nêu kết quả của mỗi giai đoạn.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Từ thế kỉ XVI: Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan xâm nhập; thế kỉ XIX: Anh, Pháp, Mỹ hoàn tất việc xâm chiếm."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Nguyên nhân: vị trí chiến lược, tài nguyên giàu có, thị trường và nơi đầu tư."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Từ thế kỉ XVI, các nước phương Tây bắt đầu xâm nhập Đông Nam Á, mở đầu quá trình biến khu vực này thành thuộc địa."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Sang thế kỉ XIX, Anh chiếm Ma-lay-xi-a, Mi-an-ma, Xin-ga-po; Pháp xâm lược Đông Dương (Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia); Mỹ chiếm Phi-líp-pin."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Từ thế kỉ XVI, các nước phương Tây bắt đầu xâm nhập Đông Nam Á, mở đầu quá trình biến khu vực này thành thuộc địa. Bồ Đào Nha chiếm Ma-lắc-ca năm 1511, Tây Ban Nha chiếm Phi-líp-pin, Hà Lan lấn chiếm In-đô-nê-xi-a.
- Tổng kết ghi nhớ: Từ thế kỉ XVI: Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan xâm nhập; thế kỉ XIX: Anh, Pháp, Mỹ hoàn tất việc xâm chiếm.; Nguyên nhân: vị trí chiến lược, tài nguyên giàu có, thị trường và nơi đầu tư.; Chính sách cai trị: chia để trị, cướp ruộng đất, độc quyền kinh tế, chính sách ngu dân.
Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Chính sách "chia để trị" của thực dân được thực hiện ở Đông Nam Á như thế nào? Nêu hậu quả của nó.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á (Từ thế kỉ XVI: Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan xâm nhập; thế kỉ XIX: Anh, Pháp, Mỹ hoàn tất việc xâm chiếm.; Nguyên nhân: vị trí chiến lược, tài nguyên giàu có, thị trường và nơi đầu tư.; Chính sách cai trị: chia để trị, cướp ruộng đất, độc quyền kinh tế, chính sách ngu dân.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Để dễ bề cai trị, thực dân chia Đông Nam Á thành nhiều đơn vị hành chính nhỏ, chia rẽ các dân tộc và tôn giáo với nhau. Ở Việt Nam, Pháp chia thành ba kì: Bắc Kì, Trung Kì, Nam Kì với chế độ cai trị khác nhau. Hậu quả là tinh thần đoàn kết dân tộc bị suy yếu, các dân tộc nghi kị lẫn nhau, phong trào đấu tranh khó thống nhất.
Bài 4: Nguyên nhân: mâu thuẫn giữa tư sản, quý tộc mới với chế độ phong kiến chuyên chế; vua Sác-lơ I đàn áp Quốc hội, tăng thuế. Diễn biến: 1640 Quốc hội họp, đối đầu với nhà vua; 1642 – 1648 nội chiến; 1649 vua bị xử tử, Anh thành nước cộng hòa; 1653 Crôm-oen thiết lập nền độc tài; 1688 Cách mạng vinh quang. Kết quả: thiết lập quân chủ lập hiến, mở đường cho tư bản chủ nghĩa phát triển.
Bài 5: Nguyên nhân: chính sách cai trị hà khắc của thực dân Anh; 13 thuộc địa đấu tranh đòi độc lập. Diễn biến: 1775 chiến tranh bùng nổ; 4/7/1776 Tuyên ngôn Độc lập công bố; 1781 thắng lợi ở Y-oóc-tao; 1783 Anh công nhận độc lập. Kết quả: thành lập Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, mở đường cho tư bản chủ nghĩa phát triển.
Bài 6: Giai đoạn 1789 – 1792: lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế, ban hành Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền, Hiến pháp 1791. Giai đoạn 1792 – 1793: lập nền cộng hòa, xử tử vua. Giai đoạn 1793 – 1794: chuyên chính Gia-cô-banh, thi hành nhiều biện pháp cách mạng. Kết quả: lật đổ phong kiến, giải quyết ruộng đất, mở đường cho tư bản chủ nghĩa.

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Câu hỏi: Chính sách "chia để trị" của thực dân được thực hiện ở Đông Nam Á như thế nào? Nêu hậu quả của nó.

Lời giải: Để dễ bề cai trị, thực dân chia Đông Nam Á thành nhiều đơn vị hành chính nhỏ, chia rẽ các dân tộc và tôn giáo với nhau. Ở Việt Nam, Pháp chia thành ba kì: Bắc Kì, Trung Kì, Nam Kì với chế độ cai trị khác nhau. Hậu quả là tinh thần đoàn kết dân tộc bị suy yếu, các dân tộc nghi kị lẫn nhau, phong trào đấu tranh khó thống nhất.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Nêu nguyên nhân, diễn biến và kết quả của cuộc cách mạng tư sản Anh (1640 – 1688).

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Trình bày nguyên nhân bùng nổ và kết quả của Chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ (1775 – 1783).

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.

Giải thích chi tiết:

Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Từ thế kỉ XVI: Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan xâm nhập; thế kỉ XIX: Anh, Pháp, Mỹ hoàn tất việc xâm chiếm."
Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Nguyên nhân: vị trí chiến lược, tài nguyên giàu có, thị trường và nơi đầu tư."
Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Từ thế kỉ XVI, các nước phương Tây bắt đầu xâm nhập Đông Nam Á, mở đầu quá trình biến khu vực này thành thuộc địa."
Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Sang thế kỉ XIX, Anh chiếm Ma-lay-xi-a, Mi-an-ma, Xin-ga-po; Pháp xâm lược Đông Dương (Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia); Mỹ chiếm Phi-líp-pin."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:

Nội dung cốt lõi cần trình bày: Từ thế kỉ XVI, các nước phương Tây bắt đầu xâm nhập Đông Nam Á, mở đầu quá trình biến khu vực này thành thuộc địa. Bồ Đào Nha chiếm Ma-lắc-ca năm 1511, Tây Ban Nha chiếm Phi-líp-pin, Hà Lan lấn chiếm In-đô-nê-xi-a.
Tổng kết ghi nhớ: Từ thế kỉ XVI: Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan xâm nhập; thế kỉ XIX: Anh, Pháp, Mỹ hoàn tất việc xâm chiếm.; Nguyên nhân: vị trí chiến lược, tài nguyên giàu có, thị trường và nơi đầu tư.; Chính sách cai trị: chia để trị, cướp ruộng đất, độc quyền kinh tế, chính sách ngu dân.

Bài 2:

Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Chính sách "chia để trị" của thực dân được thực hiện ở Đông Nam Á như thế nào? Nêu hậu quả của nó.
Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.

Bài 3:

Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á (Từ thế kỉ XVI: Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan xâm nhập; thế kỉ XIX: Anh, Pháp, Mỹ hoàn tất việc xâm chiếm.; Nguyên nhân: vị trí chiến lược, tài nguyên giàu có, thị trường và nơi đầu tư.; Chính sách cai trị: chia để trị, cướp ruộng đất, độc quyền kinh tế, chính sách ngu dân.).
Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Để dễ bề cai trị, thực dân chia Đông Nam Á thành nhiều đơn vị hành chính nhỏ, chia rẽ các dân tộc và tôn giáo với nhau. Ở Việt Nam, Pháp chia thành ba kì: Bắc Kì, Trung Kì, Nam Kì với chế độ cai trị khác nhau. Hậu quả là tinh thần đoàn kết dân tộc bị suy yếu, các dân tộc nghi kị lẫn nhau, phong trào đấu tranh khó thống nhất.

Bài 4: Nguyên nhân: mâu thuẫn giữa tư sản, quý tộc mới với chế độ phong kiến chuyên chế; vua Sác-lơ I đàn áp Quốc hội, tăng thuế. Diễn biến: 1640 Quốc hội họp, đối đầu với nhà vua; 1642 – 1648 nội chiến; 1649 vua bị xử tử, Anh thành nước cộng hòa; 1653 Crôm-oen thiết lập nền độc tài; 1688 Cách mạng vinh quang. Kết quả: thiết lập quân chủ lập hiến, mở đường cho tư bản chủ nghĩa phát triển.

Bài 5: Nguyên nhân: chính sách cai trị hà khắc của thực dân Anh; 13 thuộc địa đấu tranh đòi độc lập. Diễn biến: 1775 chiến tranh bùng nổ; 4/7/1776 Tuyên ngôn Độc lập công bố; 1781 thắng lợi ở Y-oóc-tao; 1783 Anh công nhận độc lập. Kết quả: thành lập Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, mở đường cho tư bản chủ nghĩa phát triển.

Bài 6: Giai đoạn 1789 – 1792: lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế, ban hành Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền, Hiến pháp 1791. Giai đoạn 1792 – 1793: lập nền cộng hòa, xử tử vua. Giai đoạn 1793 – 1794: chuyên chính Gia-cô-banh, thi hành nhiều biện pháp cách mạng. Kết quả: lật đổ phong kiến, giải quyết ruộng đất, mở đường cho tư bản chủ nghĩa.