1. Kiến thức trọng tâm
Câu chuyện là chuỗi sự kiện được sắp xếp theo một trật tự nhất định, xoay quanh nhân vật trong một hoàn cảnh. Điểm nhìn là vị trí quan sát và kể chuyện của người kể: người kể có thể đứng ngoài câu chuyện hoặc là một nhân vật trong câu chuyện. Điểm nhìn quyết định lượng thông tin người đọc tiếp nhận và cách nhân vật hiện ra.
Có ba điểm nhìn thường gặp. Điểm nhìn ngôi thứ nhất: người kể xưng "tôi", kể điều mình chứng kiến hoặc trải qua, tạo cảm giác chân thực, gần gũi nhưng hạn chế ở những gì nhân vật biết. Điểm nhìn ngôi thứ ba toàn tri: người kể biết hết suy nghĩ, quá khứ và tương lai của nhân vật, kể một cách bao quát. Điểm nhìn ngôi thứ ba hạn tri: người kể chỉ theo dõi một nhân vật, không biết hết nội tâm các nhân vật khác, tạo sự hồi hộp.
Khi phân tích truyện, cần xác định người kể là ai, điểm nhìn thay đổi ở những chỗ nào và sự thay đổi đó tạo hiệu quả gì. Điểm nhìn không cố định: một truyện có thể chuyển từ ngôi thứ nhất sang ngôi thứ ba.
2. Ví dụ minh họa
Xét truyện ngắn về một học sinh chuyển trường. Nếu kể bằng ngôi thứ nhất, người đọc chỉ biết những gì cậu học sinh cảm nhận: nỗi lo lắng ngày đầu, niềm vui khi có bạn mới. Nếu kể bằng ngôi thứ ba toàn tri, người đọc còn biết thầy cô nghĩ gì về cậu.
Ví dụ: câu "Lan nhìn ra cửa sổ, lòng nặng trĩu" cho thấy điểm nhìn hạn tri theo Lan. Còn câu "Lan không biết rằng mẹ đã đứng sau lưng từ lâu" cho thấy người kể toàn tri, biết điều Lan không biết. Nhận ra sự khác biệt này giúp người đọc hiểu cách nhà văn dẫn dắt cảm xúc.
3. Ghi nhớ
- Câu chuyện gồm sự kiện, nhân vật, hoàn cảnh; điểm nhìn là vị trí kể chuyện.
- Ba điểm nhìn chính: ngôi thứ nhất, ngôi thứ ba toàn tri, ngôi thứ ba hạn tri.
- Khi phân tích: xác định người kể, điểm nhìn, hiệu quả của việc chọn điểm nhìn đó.