1. Kiến thức trọng tâm
Nguyễn Du (1765–1820), tự Tố Như, hiệu Thanh Hiên, là đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới. Quê ông ở Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh, trong một gia đình quan lại có truyền thống văn chương. Cuộc đời Nguyễn Du trải qua nhiều biến động: chứng kiến nhà Lê sụp đổ, nhà Tây Sơn rồi nhà Nguyễn lên ngôi, bản thân làm quan cho cả hai triều đại với tâm trạng bất đắc chí.
Câu thơ “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” trong Truyện Kiều thể hiện tấm lòng nhân đạo sâu sắc của Nguyễn Du. Ông đau trước nỗi khổ của con người, trước thân phận bất hạnh của người phụ nữ tài hoa bạc mệnh. Tư tưởng nhân đạo này xuyên suốt toàn bộ tác phẩm.
Phong cách Nguyễn Du kết hợp tinh hoa văn học dân gian và bác học. Ngôn ngữ Truyện Kiều giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu, đạt đến đỉnh cao của thơ lục bát Việt Nam.
2. Ví dụ minh họa
Xét hai câu thơ mở đầu Truyện Kiều:
Trăm năm trong cõi người ta, Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.
Nguyễn Du khái quát quy luật nghiệt ngã của cuộc đời: tài và mệnh thường xung khắc. Hai chữ “khéo là” vừa như trách móc số phận, vừa bộc lộ niềm thương cảm. Đây chính là tiền đề cho bi kịch của Thúy Kiều — người con gái tài sắc vẹn toàn nhưng chịu nhiều đau khổ. Qua đó, ta thấy tấm lòng nhân đạo của tác giả: ông không đổ lỗi cho nhân vật mà xót xa trước số phận con người.
3. Ghi nhớ
- Nguyễn Du là đại thi hào dân tộc, tác giả Truyện Kiều.
- Tư tưởng nhân đạo: thương xót con người, nhất là người phụ nữ tài hoa bạc mệnh.
- Câu “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” thể hiện tấm lòng nhân đạo ấy.
- Truyện Kiều là đỉnh cao của thơ lục bát và ngôn ngữ văn học Việt Nam.