1. Kiến thức trọng tâm
Thực hành thiết kế chương trình theo phương pháp làm mịn dần gồm ba giai đoạn chính. Giai đoạn một: phân tích bài toán, xác định dữ liệu vào, dữ liệu ra và yêu cầu cần đạt. Giai đoạn hai: mô tả thuật toán bằng các bước lớn, rồi chia nhỏ từng bước cho đến khi mỗi bước đủ rõ để viết thành lệnh. Giai đoạn ba: viết mã lệnh cho từng bước con, kiểm thử từng phần rồi ghép lại thành chương trình hoàn chỉnh.
Trong quá trình làm mịn, cần viết ghi chú cho mỗi bước, đặt tên bước rõ ràng và kiểm tra tính logic sau mỗi lần chia nhỏ. Nếu một bước con vẫn còn mơ hồ, ta tiếp tục chia nhỏ. Nếu một bước con đã đủ cụ thể, ta dừng lại và chuyển sang viết mã.
Phương pháp này giúp chương trình có cấu trúc rõ ràng, dễ đọc, dễ kiểm thử và dễ sửa lỗi. Khi phát hiện lỗi, người lập trình chỉ cần kiểm tra bước con liên quan thay vì rà soát toàn bộ chương trình.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: thiết kế chương trình kiểm tra một số có phải số nguyên tố hay không.
Bước 1 (mức tổng quát): Nhập số n, kiểm tra tính nguyên tố, in kết quả.
Bước 2 (làm mịn): chia bước "Kiểm tra tính nguyên tố" thành: nếu n nhỏ hơn 2 thì không phải số nguyên tố; ngược lại, thử chia n cho các số từ 2 đến căn bậc hai của n; nếu có ước thì không phải số nguyên tố, nếu không có ước thì là số nguyên tố.
Bước 3 (viết mã): mỗi bước con được viết thành lệnh, ví dụ dùng vòng lặp để thử chia. Sau đó chạy thử với n bằng 7 (kết quả: số nguyên tố), n bằng 9 (kết quả: không phải số nguyên tố) và n bằng 1 (kết quả: không phải số nguyên tố).
3. Ghi nhớ
- Ba giai đoạn: phân tích, làm mịn, viết mã và kiểm thử.
- Chia nhỏ bước nào còn mơ hồ, dừng khi bước đã đủ rõ.
- Kiểm thử từng bước con trước khi ghép lại.
- Ghi chú rõ ràng giúp chương trình dễ đọc và dễ bảo trì.