Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 5: Sản xuất điện năng? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Sản xuất điện năng là biến đổi các dạng năng lượng khác thành điện năng. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 5: Sản xuất điện năng, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Phần lớn nhà máy điện dùng tuabin quay máy phát điện. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Sản xuất điện năng, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Sản xuất điện năng là quá trình biến đổi các dạng năng lượng khác thành điện năng.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 5: Sản xuất điện năng, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Nguyên lí chung của hầu hết các nhà máy điện là dùng tuabin quay máy phát điện, biến cơ năng thành điện năng. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Sản xuất điện năng, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Ví dụ: Một nhà máy thủy điện có hồ chứa nước trên cao. Khi mở cửa xả, nước chảy qua ống dẫn làm quay tuabin, tuabin quay rôto máy phát điện tạo ra dòng điện xoay chiều ba pha. Điện được đưa qua máy biến áp tăng áp rồi truyền đi xa.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 5: Sản xuất điện năng để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Hoạt động: Hãy so sánh ưu điểm và nhược điểm của nhà máy thủy điện với nhà máy điện mặt trời.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Nêu 3 thiết bị đóng, cắt và bảo vệ trong hệ thống điện gia đình.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Công tơ điện có chức năng gì?
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Cầu chì bảo vệ mạch điện như thế nào?
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Sản xuất điện năng là biến đổi các dạng năng lượng khác thành điện năng."
- Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Phần lớn nhà máy điện dùng tuabin quay máy phát điện."
- Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Sản xuất điện năng là quá trình biến đổi các dạng năng lượng khác thành điện năng."
- Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Nguyên lí chung của hầu hết các nhà máy điện là dùng tuabin quay máy phát điện, biến cơ năng thành điện năng."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Sản xuất điện năng là quá trình biến đổi các dạng năng lượng khác thành điện năng. Các nguồn năng lượng thường dùng gồm thủy năng, nhiệt năng từ than, dầu, khí đốt, năng lượng gió, năng lượng mặt trời, năng lượng hạt nhân và năng lượng sinh khối.
- Tổng kết ghi nhớ: Sản xuất điện năng là biến đổi các dạng năng lượng khác thành điện năng.; Phần lớn nhà máy điện dùng tuabin quay máy phát điện.; Lựa chọn nhà máy điện cần cân nhắc tài nguyên, kinh tế và môi trường.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ: Một nhà máy thủy điện có hồ chứa nước trên cao. Khi mở cửa xả, nước chảy qua ống dẫn làm quay tuabin, tuabin quay rôto máy phát điện tạo ra dòng điện xoay chiều ba pha. Điện được đưa qua máy biến áp tăng áp rồi truyền đi xa.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 5: Sản xuất điện năng (Sản xuất điện năng là biến đổi các dạng năng lượng khác thành điện năng.; Phần lớn nhà máy điện dùng tuabin quay máy phát điện.; Lựa chọn nhà máy điện cần cân nhắc tài nguyên, kinh tế và môi trường.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Hoạt động: Hãy so sánh ưu điểm và nhược điểm của nhà máy thủy điện với nhà máy điện mặt trời.
- Bài 4: Cầu dao; cầu chì; aptomat; công tắc.
- Bài 5: Đo điện năng tiêu thụ của hộ gia đình, làm căn cứ tính tiền điện.
- Bài 6: Khi dòng điện quá lớn, dây chì chảy đứt, ngắt mạch, bảo vệ thiết bị và dây dẫn.