1. Kiến thức trọng tâm
- Tài nguyên thiên nhiên của Việt Nam đa dạng: đất, nước, rừng, khoáng sản, biển và sinh vật. Đây là cơ sở quan trọng cho phát triển kinh tế – xã hội.
- Thực trạng: nhiều tài nguyên đang bị suy thoái do khai thác quá mức và thiếu quy hoạch: diện tích rừng tự nhiên giảm, đất bị xói mòn và bạc màu, nguồn nước ô nhiễm, khoáng sản khai thác lãng phí, đa dạng sinh học suy giảm.
- Sử dụng hợp lí tài nguyên là khai thác đi đôi với bảo vệ, tái tạo và tiết kiệm, đảm bảo cho nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai (phát triển bền vững).
- Các nguyên tắc: khai thác theo quy hoạch; sử dụng tiết kiệm, hiệu quả; tái chế, tái sử dụng; phục hồi tài nguyên đã suy thoái; kết hợp khai thác với bảo vệ môi trường.
- Biện pháp bảo vệ môi trường: hoàn thiện pháp luật, tăng cường quản lí nhà nước; trồng rừng, phủ xanh đất trống; xử lí chất thải trước khi thải ra môi trường; phát triển năng lượng tái tạo; nâng cao ý thức cộng đồng.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Một địa phương khai thác cát sông ồ ạt để bán. Hãy phân tích hậu quả và đề xuất giải pháp.
Lời giải: Hậu quả: lòng sông bị hạ thấp, sạt lở bờ sông, ảnh hưởng đến cầu cống, ruộng vườn và nguồn nước sinh hoạt; hệ sinh thái sông bị phá vỡ. Giải pháp: địa phương cần cấp phép khai thác có quy hoạch, giới hạn khối lượng và thời gian khai thác; tăng cường kiểm tra, xử phạt khai thác trái phép; đồng thời tìm vật liệu thay thế và tuyên truyền để người dân bảo vệ dòng sông. Đây là ví dụ về yêu cầu sử dụng hợp lí tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường.
3. Ghi nhớ
- Tài nguyên là có hạn, cần sử dụng hợp lí, tiết kiệm và gắn với bảo vệ.
- Phát triển bền vững: đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không tổn hại thế hệ tương lai.
- Mỗi học sinh cần có hành động cụ thể: tiết kiệm điện, nước; phân loại rác; trồng và chăm sóc cây xanh.