Bài tập — Bài 1: Ester - Lipid

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 1: Ester - Lipid? A. Ester có công thức $RCOOR'$, được gọi tên bằng tên gốc $R'$ cộng tên gốc acid. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 1: Ester - Lipid, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Phản ứng xà phòng hoá: ester cộng $NaOH$ cho muối carboxylate và alcohol. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 1: Ester - Lipid, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Ester là hợp chất hữu cơ được tạo thành khi thay nhóm $-OH$ trong nhóm carboxyl $-COOH$ của carboxylic acid bằng nhóm $-OR'$. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 1: Ester - Lipid, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Tên gọi của ester gồm tên gốc $R'$ rồi đến tên gốc acid, ví dụ methyl acetate $CH_3COOCH_3$ hay ethyl formate $HCOOC_2H_5$.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 1: Ester - Lipid, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Ví dụ 1. Viết phương trình phản ứng xà phòng hoá tristearin bằng dung dịch $NaOH$.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 1: Ester - Lipid để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Lời giải: tristearin là $(C_{17}H_{35}COO)_3C_3H_5$. Phương trình:

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Gọi tên $CH_3COOC_2H_5$.

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Viết công thức cấu tạo của methyl formate.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Viết phương trình hóa học thủy phân ethyl acetate trong môi trường acid.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

• Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
• Giải thích chi tiết:
  • Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Ester có công thức $RCOOR'$, được gọi tên bằng tên gốc $R'$ cộng tên gốc acid."
  • Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Phản ứng xà phòng hoá: ester cộng $NaOH$ cho muối carboxylate và alcohol."
  • Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Ester là hợp chất hữu cơ được tạo thành khi thay nhóm $-OH$ trong nhóm carboxyl $-COOH$ của carboxylic acid bằng nhóm $-OR'$."
  • Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Tên gọi của ester gồm tên gốc $R'$ rồi đến tên gốc acid, ví dụ methyl acetate $CH_3COOCH_3$ hay ethyl formate $HCOOC_2H_5$."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

• Bài 1:
  • Nội dung cốt lõi cần trình bày: Ester là hợp chất hữu cơ được tạo thành khi thay nhóm $-OH$ trong nhóm carboxyl $-COOH$ của carboxylic acid bằng nhóm $-OR'$. Công thức tổng quát của ester đơn chức là $RCOOR'$, trong đó $R$ là gốc hydrocarbon hoặc $H$, còn $R'$ là gốc hydrocarbon.
  • Tổng kết ghi nhớ: Ester có công thức $RCOOR'$, được gọi tên bằng tên gốc $R'$ cộng tên gốc acid.; Phản ứng xà phòng hoá: ester cộng $NaOH$ cho muối carboxylate và alcohol.; Chất béo là triester của glycerol với acid béo, là nguồn năng lượng quan trọng của cơ thể.
• Bài 2:
  • Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ 1. Viết phương trình phản ứng xà phòng hoá tristearin bằng dung dịch $NaOH$.
  • Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
• Bài 3:
  • Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 1: Ester - Lipid (Ester có công thức $RCOOR'$, được gọi tên bằng tên gốc $R'$ cộng tên gốc acid.; Phản ứng xà phòng hoá: ester cộng $NaOH$ cho muối carboxylate và alcohol.; Chất béo là triester của glycerol với acid béo, là nguồn năng lượng quan trọng của cơ thể.).
  • Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: tristearin là $(C_{17}H_{35}COO)_3C_3H_5$. Phương trình:
• Bài 4: Ethyl acetate.
• Bài 5: $HCOOCH_3$.
• Bài 6: $CH_3COOC_2H_5 + H_2O \rightleftharpoons CH_3COOH + C_2H_5OH$.