1. Kiến thức trọng tâm
Tinh bột và cellulose đều là polysaccharide có công thức chung , được tạo thành từ nhiều gốc glucose liên kết với nhau. Tinh bột là chất dự trữ năng lượng của thực vật, có nhiều trong gạo, ngô, khoai và sắn. Cellulose là thành phần chính của thành tế bào thực vật, có nhiều trong bông, gỗ và giấy.
Tinh bột gồm hai thành phần là amylose và amylopectin. Amylose có mạch không phân nhánh, còn amylopectin có mạch phân nhánh. Tinh bột là chất rắn màu trắng, không tan trong nước lạnh nhưng trong nước nóng tạo hồ tinh bột.
Cellulose có mạch không phân nhánh gồm các gốc -glucose liên kết với nhau. Cellulose là chất rắn màu trắng, không tan trong nước và trong dung môi hữu cơ thông thường, nhưng tan trong dung dịch Schweizer là $Cu(NH_3)_4_2$. Cellulose bền với acid loãng ở nhiệt độ thường, nhưng khi đun nóng với acid đặc bị thuỷ phân thành glucose.
Cellulose có nhiều ứng dụng quan trọng. Cellulose được dùng sản xuất giấy, vải sợi và vật liệu xây dựng. Cellulose trinitrate dùng làm thuốc súng không khói, còn cellulose acetate dùng làm phim ảnh và sợi acetate. Tinh bột được dùng trong công nghiệp thực phẩm, sản xuất glucose, ethanol và hồ dán.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ 1. Thuỷ phân hoàn toàn gam tinh bột trong môi trường acid thu được bao nhiêu gam glucose, giả sử hiệu suất ?
Lời giải: mol. Mỗi mắt xích cho một phân tử glucose nên mol, gam.
Ví dụ 2. Vì sao con người tiêu hoá được tinh bột nhưng không tiêu hoá được cellulose?
Lời giải: Enzyme amylase trong cơ thể người thuỷ phân được liên kết -glycoside trong tinh bột nhưng không thuỷ phân được liên kết -glycoside trong cellulose, vì vậy cellulose đi qua hệ tiêu hoá mà không bị phân giải.
3. Ghi nhớ
- Tinh bột và cellulose đều có công thức và thuỷ phân cho glucose.
- Tinh bột tạo màu xanh tím với iodine; cellulose tan trong dung dịch Schweizer.
- Liên kết trong tinh bột là liên kết , trong cellulose là liên kết .