1. Kiến thức trọng tâm
Chủ đề 1 bao gồm Bài 1: Tăng trưởng và phát triển kinh tế. Đây là chủ đề mở đầu phần Kinh tế của chương trình lớp 12, giúp học sinh phân biệt hai khái niệm nền tảng và hiểu vai trò của Nhà nước trong quá trình phát triển.
Tăng trưởng kinh tế được đo bằng tốc độ tăng GDP thực, phản ánh quy mô nền kinh tế mở rộng. Phát triển kinh tế rộng hơn, gồm ba trụ cột: tăng trưởng kinh tế, tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường. Ba trụ cột này gắn bó chặt chẽ, không thể tách rời.
Các nhân tố ảnh hưởng gồm: vốn, lao động, tài nguyên, khoa học — công nghệ, thể chế và hội nhập quốc tế. Việt Nam đang hướng tới mô hình tăng trưởng dựa vào năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo thay vì chỉ dựa vào khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ.
Mỗi công dân góp phần vào phát triển kinh tế bằng cách học tập, lao động có trách nhiệm, tiết kiệm, tuân thủ pháp luật và bảo vệ môi trường.
2. Ví dụ minh họa
Tình huống. Địa phương A xây thêm khu công nghiệp, GDP tăng 8%. Nhưng người dân phàn nàn vì khói bụi tăng, nhiều lao động trẻ bỏ học đi làm thuê.
Hỏi: Địa phương A cần làm gì để tăng trưởng gắn với phát triển?
Lời giải. Địa phương cần: (1) yêu cầu doanh nghiệp xử lí khí thải, nước thải trước khi xả ra môi trường; (2) hỗ trợ học sinh nghèo tiếp tục đến trường và đào tạo nghề cho lao động trẻ; (3) dùng một phần ngân sách tăng thêm để đầu tư y tế, trường học, nhà ở xã hội. Khi đó, tăng trưởng mới thực sự trở thành phát triển bền vững, mang lại lợi ích lâu dài cho người dân.
3. Ghi nhớ
- Chủ đề 1 gồm Bài 1, trọng tâm là phân biệt tăng trưởng và phát triển kinh tế.
- Phát triển bền vững = kinh tế + xã hội + môi trường.
- Công dân đóng góp bằng học tập, lao động trách nhiệm và bảo vệ môi trường.