1. Kiến thức trọng tâm
Chủ đề này tổng kết lịch sử đối ngoại của Việt Nam thời cận – hiện đại, từ giữa thế kỉ XIX đến nay. Thời kì cận đại, nhà Nguyễn thi hành chính sách đối ngoại bảo thủ, "bế quan tỏa cảng", từ chối mở cửa giao thương với phương Tây, khiến Việt Nam tụt hậu và bị thực dân Pháp xâm lược (1858 – 1884), dần trở thành thuộc địa. Trong phong trào đấu tranh giành độc lập đầu thế kỉ XX, các sĩ phu yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh đã tìm kiếm sự giúp đỡ từ bên ngoài (Nhật Bản, Pháp) nhưng chưa thành công.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, đối ngoại trở thành mặt trận quan trọng của cách mạng Việt Nam. Thời kì kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954), Việt Nam tranh thủ sự ủng hộ của Liên Xô, Trung Quốc và nhân dân tiến bộ thế giới, ký Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954). Thời kì kháng chiến chống Mỹ (1954 – 1975), Việt Nam mở rộng quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa và phong trào giải phóng dân tộc, ký Hiệp định Pa-ri (1973), tạo điều kiện cho thắng lợi năm 1975.
Sau năm 1975, Việt Nam thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển: bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc (1991) và Hoa Kì (1995), gia nhập ASEAN (1995), APEC (1998), WTO (2007), thiết lập quan hệ đối tác chiến lược, đối tác toàn diện với nhiều cường quốc, khẳng định vị thế quốc tế ngày càng cao.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Nêu hai sự kiện đối ngoại quan trọng của Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ và hai dấu mốc hội nhập sau năm 1975.
Lời giải: Trong kháng chiến chống Mỹ: (1) Việt Nam tranh thủ sự ủng hộ của Liên Xô, Trung Quốc và nhân dân tiến bộ thế giới; (2) Ký Hiệp định Pa-ri (1973) về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam. Sau năm 1975: (1) Bình thường hóa quan hệ với Hoa Kì (1995); (2) Gia nhập ASEAN (1995) và WTO (2007), hội nhập sâu rộng vào đời sống quốc tế.
3. Ghi nhớ
Đối ngoại thời cận đại bảo thủ khiến Việt Nam bị xâm lược. Từ 1945, đối ngoại phục vụ cách mạng, tranh thủ ủng hộ quốc tế, ký Giơ-ne-vơ (1954) và Pa-ri (1973). Sau 1975, Việt Nam thực hiện đối ngoại độc lập, tự chủ, hội nhập sâu rộng qua ASEAN, APEC, WTO.