1. Kiến thức trọng tâm
Cách mạng tháng Tám năm 1945 là cuộc tổng khởi nghĩa của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh, giành chính quyền từ tay phát xít Nhật và tay sai, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Hoàn cảnh bùng nổ: đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc. Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính Pháp, độc chiếm Đông Dương. Ngày 15-8-1945, Nhật đầu hàng Đồng minh vô điều kiện. Tình thế cách mạng xuất hiện: kẻ thù suy yếu, quần chúng đã sẵn sàng, Đảng và Mặt trận Việt Minh đã chuẩn bị lực lượng. Hội nghị toàn quốc của Đảng (13 – 15-8-1945) và Đại hội Quốc dân Tân Trào (16-8-1945) quyết định Tổng khởi nghĩa, thành lập Ủy ban Dân tộc Giải phóng do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
Diễn biến: từ ngày 14 đến 28-8-1945, Tổng khởi nghĩa diễn ra trong cả nước. Hà Nội giành chính quyền ngày 19-8, Huế ngày 23-8, Sài Gòn ngày 25-8. Ngày 30-8-1945, vua Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp đổ. Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Nguyên nhân thắng lợi: sự lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo của Đảng và Hồ Chí Minh; khối đoàn kết toàn dân; thời cơ "ngàn năm có một" được chớp đúng lúc. Cách mạng tháng Tám mở ra kỉ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc Việt Nam.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao Đảng quyết định Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945? Nêu ý nghĩa của Tuyên ngôn Độc lập ngày 2-9-1945.
Lời giải: Đảng quyết định Tổng khởi nghĩa vì thời cơ đã chín muồi: Nhật đầu hàng Đồng minh (15-8-1945), chính quyền tay sai hoang mang, quần chúng đã sẵn sàng, lực lượng Việt Minh đã chuẩn bị. Nếu chậm trễ, quân Đồng minh kéo vào Đông Dương sẽ gây bất lợi. Tuyên ngôn Độc lập 2-9-1945 khẳng định quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mở ra kỉ nguyên mới cho dân tộc.
3. Ghi nhớ
Cách mạng tháng Tám 1945: Tổng khởi nghĩa 14 – 28-8-1945, Hà Nội 19-8, Huế 23-8, Sài Gòn 25-8, Bảo Đại thoái vị 30-8. Ngày 2-9-1945, Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thắng lợi nhờ lãnh đạo đúng đắn của Đảng, đoàn kết toàn dân và chớp đúng thời cơ.