1. Kiến thức trọng tâm
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời trong tình thế vô cùng khó khăn: thù trong, giặc ngoài, nạn đói, nạn dốt và ngân sách trống rỗng. Hoạt động đối ngoại lúc này phục vụ trực tiếp cho nhiệm vụ giữ vững chính quyền cách mạng và kháng chiến chống thực dân Pháp.
Năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Hiệp định Sơ bộ (6/3/1946) và Tạm ước (14/9/1946) với Pháp, nhằm tranh thủ thời gian hòa hoãn, củng cố lực lượng, đồng thời tránh phải đối phó cùng lúc với nhiều kẻ thù. Đây là sách lược mềm dẻo, khôn khéo, thể hiện nghệ thuật ngoại giao "dĩ bất biến, ứng vạn biến".
Khi Pháp bội ước, phát động chiến tranh xâm lược trở lại (19/12/1946), Việt Nam bước vào cuộc kháng chiến toàn quốc. Trong kháng chiến, Việt Nam tăng cường đoàn kết với Lào và Cam-pu-chia, hình thành liên minh chiến đấu ba nước Đông Dương chống kẻ thù chung.
Một thắng lợi đối ngoại quan trọng là việc Việt Nam được Trung Quốc, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa công nhận, đặt quan hệ ngoại giao từ đầu năm 1950. Sự giúp đỡ về vật chất, vũ khí và đào tạo cán bộ từ các nước bạn đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của chiến dịch Biên giới (1950) và chiến dịch Điện Biên Phủ (1954).
Thắng lợi của cuộc kháng chiến được ghi nhận bằng Hiệp định Giơ-ne-vơ (7/1954), trong đó các nước tham dự công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Phân tích ý nghĩa của Hiệp định Sơ bộ (6/3/1946) đối với cách mạng Việt Nam.
Lời giải: Hiệp định Sơ bộ giúp Việt Nam tránh được cuộc chiến tranh với nhiều kẻ thù cùng lúc, tranh thủ thời gian hòa hoãn để củng cố chính quyền, xây dựng lực lượng, chuẩn bị cho kháng chiến lâu dài. Đồng thời, Pháp phải công nhận Việt Nam là quốc gia tự do, có chính phủ, nghị viện, quân đội và tài chính riêng — một thắng lợi ngoại giao quan trọng.
3. Ghi nhớ
- Ngoại giao 1945 – 1946: mềm dẻo, tranh thủ hòa hoãn, củng cố lực lượng.
- Đoàn kết ba nước Đông Dương; được các nước xã hội chủ nghĩa công nhận từ năm 1950.
- Thắng lợi đối ngoại lớn: Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954) công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.