1. Kiến thức trọng tâm
- Mọi chất đều được cấu tạo từ các hạt vô cùng nhỏ là nguyên tử và phân tử. Các hạt này luôn chuyển động hỗn loạn không ngừng, và chuyển động càng nhanh khi nhiệt độ càng cao.
- Giữa các phân tử có lực tương tác gồm lực hút và lực đẩy. Khi khoảng cách giữa các phân tử rất nhỏ, lực đẩy chiếm ưu thế; khi khoảng cách lớn hơn, lực hút chiếm ưu thế. Chính lực tương tác này quyết định trạng thái tồn tại của chất.
- Ở thể rắn, các phân tử chỉ dao động quanh vị trí cân bằng cố định, lực tương tác mạnh nên vật rắn có hình dạng và thể tích xác định.
- Ở thể lỏng, các phân tử dao động quanh vị trí cân bằng nhưng vị trí này thay đổi theo thời gian, lực tương tác yếu hơn nên chất lỏng có thể tích xác định nhưng không có hình dạng xác định, mà lấy hình dạng của bình chứa.
- Ở thể khí, các phân tử chuyển động hỗn loạn trong toàn bộ không gian, lực tương tác rất yếu nên chất khí không có hình dạng và thể tích xác định.
- Sự chuyển thể là quá trình chất chuyển từ thể này sang thể khác, gồm: nóng chảy, đông đặc, hoá hơi, ngưng tụ, thăng hoa và ngưng kết. Mỗi quá trình chuyển thể đều kèm theo thu nhiệt hoặc toả nhiệt.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Giải thích vì sao nước đá tan khi để ngoài nắng.
Lời giải: Khi nhận nhiệt từ môi trường, các phân tử nước trong đá dao động mạnh hơn, lực liên kết giữa chúng bị phá vỡ dần. Khi nhiệt độ đạt , nước đá bắt đầu nóng chảy thành nước lỏng. Quá trình này cần thu nhiệt nhưng nhiệt độ không đổi cho đến khi toàn bộ đá tan hết. Đây là hiện tượng nóng chảy, một dạng của sự chuyển thể.
3. Ghi nhớ
- Mọi chất đều cấu tạo từ nguyên tử, phân tử chuyển động hỗn loạn không ngừng.
- Lực tương tác giữa các phân tử quyết định thể rắn, lỏng, khí của chất.
- Sự chuyển thể gồm nóng chảy, đông đặc, hoá hơi, ngưng tụ, thăng hoa, ngưng kết.