1. Kiến thức trọng tâm
Âm thanh được tạo ra khi vật rung động. Khi chúng ta nói, dây thanh quản trong cổ họng rung lên và tạo ra tiếng nói. Khi gảy dây đàn, dây đàn rung và phát ra tiếng đàn. Khi gõ trống, mặt trống rung và phát ra tiếng trống.
Âm thanh có thể truyền qua nhiều môi trường: qua không khí, qua nước và qua chất rắn. Khi em nghe bạn nói, âm thanh đã truyền qua không khí đến tai em. Khi em áp tai vào bàn, em nghe rõ tiếng gõ bàn hơn vì âm thanh truyền qua chất rắn tốt hơn qua không khí. Âm thanh không truyền được trong chân không, nơi không có không khí.
Âm thanh có thể to hoặc nhỏ, cao hoặc thấp. Âm thanh to khi vật rung mạnh, âm thanh nhỏ khi vật rung nhẹ. Âm thanh cao khi vật rung nhanh, âm thanh thấp khi vật rung chậm. Tiếng sáo cao và thanh, tiếng trống trầm và thấp.
Tai là cơ quan giúp chúng ta nghe được âm thanh. Chúng ta cần bảo vệ tai: không nghe âm thanh quá to, không dùng vật nhọn chọc vào tai, không nghe nhạc quá lớn trong thời gian dài.
2. Ví dụ minh họa
Thí nghiệm 1: Gảy nhẹ dây thun căng trên hộp giấy, em nghe tiếng kêu nhỏ. Gảy mạnh hơn, tiếng kêu to hơn. Điều đó chứng tỏ vật rung mạnh thì âm thanh to.
Thí nghiệm 2: Đặt một chiếc đồng hồ đang kêu tích tắc vào trong túi ni-lông rồi nhúng xuống chậu nước. Áp tai vào thành chậu, em vẫn nghe thấy tiếng tích tắc. Điều đó chứng tỏ âm thanh truyền được qua nước.
Ví dụ: Hai bạn chơi trò điện thoại dây: hai chiếc cốc giấy nối với nhau bằng sợi dây. Một bạn nói vào cốc, bạn kia áp cốc vào tai và nghe được tiếng nói. Âm thanh đã truyền qua sợi dây.
3. Ghi nhớ
- Âm thanh do vật rung động tạo ra.
- Âm thanh truyền qua không khí, nước, chất rắn; không truyền trong chân không.
- Âm thanh có thể to, nhỏ, cao, thấp; cần bảo vệ tai, tránh tiếng ồn quá lớn.