1. Kiến thức trọng tâm
Quyền cơ bản của công dân là những quyền Nhà nước ghi nhận và bảo đảm trong Hiến pháp và pháp luật. Nghĩa vụ cơ bản là những việc công dân bắt buộc phải thực hiện theo pháp luật. Quyền và nghĩa vụ gắn bó chặt chẽ với nhau: công dân được hưởng quyền nhưng đồng thời phải thực hiện nghĩa vụ.
Theo Hiến pháp năm 2013, công dân Việt Nam có các quyền cơ bản sau:
- Bình đẳng: Mọi công dân bình đẳng trước pháp luật, không phân biệt dân tộc, giới tính, tôn giáo.
- Tự do: Tự do ngôn luận, tín ngưỡng, tôn giáo, đi lại, cư trú.
- An toàn: Bất khả xâm phạm về thân thể, chỗ ở, thư tín; được bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự.
- Học tập: Mọi công dân đều có quyền học tập.
- Sở hữu: Quyền sở hữu thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở.
Công dân còn có các nghĩa vụ: trung thành với Tổ quốc; tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; bảo vệ an ninh quốc gia; bảo vệ Tổ quốc; đóng thuế; bảo vệ môi trường. Khi thực hiện quyền của mình, công dân không được xâm phạm quyền của người khác và lợi ích chung của xã hội.
2. Ví dụ minh họa
Tình huống: An cho rằng có quyền tự do ngôn luận nên có thể bịa đặt chuyện xấu về bạn bè trên mạng xã hội. Em có đồng ý không? Vì sao?
Lời giải: Không đồng ý. Tự do ngôn luận là quyền của công dân, nhưng không được xâm phạm danh dự, nhân phẩm của người khác. Bịa đặt chuyện xấu là vu khống, vi phạm pháp luật và có thể bị xử lí. Khi thực hiện quyền của mình, phải tôn trọng quyền của người khác.
3. Ghi nhớ
- Quyền cơ bản: bình đẳng, tự do, học tập, sở hữu, được bảo hộ về tính mạng, danh dự.
- Nghĩa vụ cơ bản: trung thành với Tổ quốc, tuân thủ pháp luật, bảo vệ Tổ quốc, đóng thuế, bảo vệ môi trường.
- Quyền và nghĩa vụ gắn bó chặt chẽ, không thể tách rời.
- Thực hiện quyền của mình nhưng không xâm phạm quyền của người khác.