1. Kiến thức trọng tâm
Thời gian là yếu tố không thể thiếu khi nghiên cứu lịch sử, vì mọi sự kiện đều diễn ra trong một thời điểm nhất định. Để xác định thời gian, con người dùng nhiều đơn vị: giờ, ngày, tháng, năm, thập kỉ (10 năm), thế kỉ (100 năm), thiên niên kỉ (1000 năm). Việc sắp xếp các sự kiện theo trình tự trước sau gọi là trình tự thời gian, giúp chúng ta thấy được nguyên nhân, diễn biến và kết quả của lịch sử.
Lịch được chia thành hai loại chính: dương lịch và âm lịch. Dương lịch dựa vào chu kì chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời, một năm có 365 ngày, cứ 4 năm có một năm nhuận 366 ngày. Âm lịch dựa vào chu kì của Mặt Trăng quanh Trái Đất, một năm có khoảng 354 ngày. Người Việt Nam xưa dùng âm lịch trong đời sống, còn dương lịch được dùng phổ biến trong giao tiếp quốc tế ngày nay.
Công nguyên là cách tính năm bắt đầu từ năm 1, được dùng chung trên thế giới. Những năm trước năm 1 gọi là trước Công nguyên, viết tắt là TCN. Khi đọc một mốc thời gian như "thế kỉ III TCN", ta hiểu đó là khoảng từ năm 300 đến năm 201 trước Công nguyên.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Năm 938 thuộc thế kỉ nào? Năm 40 thuộc thế kỉ nào?
Trả lời: Năm 938 thuộc thế kỉ X, vì thế kỉ X kéo dài từ năm 901 đến năm 1000. Năm 40 thuộc thế kỉ I, vì thế kỉ I kéo dài từ năm 1 đến năm 100. Cách tính: lấy hai chữ số đầu của năm rồi cộng thêm 1 đối với năm có 3 hoặc 4 chữ số không tận cùng bằng 00; ví dụ năm 1800 thuộc thế kỉ XVIII.
3. Ghi nhớ
- Đơn vị thời gian: thập kỉ = 10 năm, thế kỉ = 100 năm, thiên niên kỉ = 1000 năm.
- Dương lịch dựa vào Trái Đất quanh Mặt Trời; âm lịch dựa vào Mặt Trăng.
- Công nguyên tính từ năm 1; các năm trước đó gọi là trước Công nguyên (TCN).