1. Kiến thức trọng tâm
Chủ đề này gồm Bài 15 (Thuật toán), Bài 16 (Cấu trúc điều khiển) và Bài 17 (Chương trình máy tính). Nội dung trọng tâm là biết mô tả cách giải quyết vấn đề bằng thuật toán và hiểu máy tính thực hiện chương trình như thế nào.
Thuật toán là dãy các bước rõ ràng, có thứ tự, để giải quyết một vấn đề hoặc thực hiện một nhiệm vụ. Thuật toán phải có điểm bắt đầu, điểm kết thúc và mỗi bước phải rõ ràng, không gây hiểu nhầm. Ví dụ, thuật toán pha trà gồm các bước: đun nước, cho trà vào ấm, rót nước sôi, đợi vài phút, rót ra chén.
Cấu trúc điều khiển là cách sắp xếp các bước trong thuật toán, gồm ba dạng: tuần tự (thực hiện lần lượt từng bước), rẽ nhánh (chọn bước thực hiện theo điều kiện) và lặp (lặp lại một bước nhiều lần).
Chương trình máy tính là thuật toán được viết bằng ngôn ngữ lập trình để máy tính hiểu và thực hiện. Khi chạy chương trình, máy tính thực hiện từng lệnh theo đúng thứ tự đã viết.
2. Ví dụ minh họa
Bạn Hùng mô tả cách tính điểm trung bình của ba môn học: Bước 1: nhập ba điểm. Bước 2: cộng ba điểm lại. Bước 3: chia tổng cho 3. Bước 4: thông báo kết quả.
Hỏi: Đây có phải là thuật toán không? Vì sao? Nếu điểm trung bình dưới 5 thì in thêm câu "Cần cố gắng hơn", đó là cấu trúc điều khiển nào?
Lời giải: Đây là thuật toán vì gồm dãy bước rõ ràng, có thứ tự, có bắt đầu và kết thúc, cho ra kết quả xác định. Việc in thêm câu nhắc nhở khi điểm dưới 5 là cấu trúc rẽ nhánh, vì máy tính chọn hành động theo điều kiện điểm trung bình có nhỏ hơn 5 hay không.
3. Ghi nhớ
- Thuật toán là dãy bước rõ ràng, có thứ tự để giải quyết vấn đề.
- Ba cấu trúc điều khiển: tuần tự, rẽ nhánh, lặp.
- Chương trình máy tính là thuật toán viết bằng ngôn ngữ lập trình.
- Mô tả thuật toán tốt giúp máy tính thực hiện đúng yêu cầu.