Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 11: Phương thức con người khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở châu Phi? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Châu Phi giàu tài nguyên nhưng khai thác quá mức gây phá rừng, xói mòn đất và sa mạc hóa. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 11: Phương thức con người khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở châu Phi, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại. D. Biện pháp bảo vệ: vườn quốc gia, du lịch sinh thái, trồng rừng, nông nghiệp bền vững.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 11: Phương thức con người khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở châu Phi, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Châu Phi có tài nguyên thiên nhiên phong phú nhưng phân bố không đều: rừng nhiệt đới ở lưu vực sông Công-gô, xa-van rộng lớn, sa mạc Xa-ha-ra, khoáng sản (vàng, kim cương, dầu mỏ) tập trung ở một số quốc gia. B. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 11: Phương thức con người khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở châu Phi, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Khai thác quá mức gây hậu quả nghiêm trọng: nạn phá rừng làm mất nơi cư trú của động vật, đất bị xói mòn, sa mạc mở rộng về phía nam, nhiều loài động vật hoang dã đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 11: Phương thức con người khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở châu Phi, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Câu hỏi: Vì sao nạn phá rừng ở châu Phi lại làm sa mạc Xa-ha-ra mở rộng?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 11: Phương thức con người khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở châu Phi để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Rừng giữ ẩm cho đất và điều hòa khí hậu địa phương. Khi rừng bị chặt phá, đất trống bị nắng đốt khô, gió thổi bay lớp đất mặt, lượng mưa giảm. Đất dần mất khả năng giữ nước, cây cối không mọc lại được, sa mạc lấn dần vào vùng đất trước kia là rừng và xa-van. Vì vậy, bảo vệ rừng chính là ngăn chặn sa mạc hóa.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Cộng hoà Nam Phi có những thế mạnh kinh tế nào?
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Châu Mỹ nằm ở bán cầu nào? Nêu các đại dương tiếp giáp châu Mỹ.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Châu Mỹ gồm những bộ phận nào? Kể tên các nước lớn ở mỗi bộ phận.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-C, 2-D, 3-A, 4-B.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (C): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Châu Phi giàu tài nguyên nhưng khai thác quá mức gây phá rừng, xói mòn đất và sa mạc hóa."
- Câu 2 (D): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Biện pháp bảo vệ: vườn quốc gia, du lịch sinh thái, trồng rừng, nông nghiệp bền vững."
- Câu 3 (A): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Châu Phi có tài nguyên thiên nhiên phong phú nhưng phân bố không đều: rừng nhiệt đới ở lưu vực sông Công-gô, xa-van rộng lớn, sa mạc Xa-ha-ra, khoáng sản (vàng, kim cương, dầu mỏ) tập trung ở một số quốc gia."
- Câu 4 (B): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Khai thác quá mức gây hậu quả nghiêm trọng: nạn phá rừng làm mất nơi cư trú của động vật, đất bị xói mòn, sa mạc mở rộng về phía nam, nhiều loài động vật hoang dã đứng trước nguy cơ tuyệt chủng."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Châu Phi có tài nguyên thiên nhiên phong phú nhưng phân bố không đều: rừng nhiệt đới ở lưu vực sông Công-gô, xa-van rộng lớn, sa mạc Xa-ha-ra, khoáng sản (vàng, kim cương, dầu mỏ) tập trung ở một số quốc gia. Con người khai thác thiên nhiên theo nhiều phương thức: trồng trọt (cây công nghiệp như cà phê, ca cao, bông), chăn nuôi du mục trên các đồng cỏ, khai thác khoáng sản, khai thác gỗ và đánh bắt thủy sản.
- Tổng kết ghi nhớ: Châu Phi giàu tài nguyên nhưng khai thác quá mức gây phá rừng, xói mòn đất và sa mạc hóa.; Biện pháp bảo vệ: vườn quốc gia, du lịch sinh thái, trồng rừng, nông nghiệp bền vững.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Vì sao nạn phá rừng ở châu Phi lại làm sa mạc Xa-ha-ra mở rộng?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 11: Phương thức con người khai thác, sử dụng và bảo vệ thiên nhiên ở châu Phi (Châu Phi giàu tài nguyên nhưng khai thác quá mức gây phá rừng, xói mòn đất và sa mạc hóa.; Biện pháp bảo vệ: vườn quốc gia, du lịch sinh thái, trồng rừng, nông nghiệp bền vững.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Rừng giữ ẩm cho đất và điều hòa khí hậu địa phương. Khi rừng bị chặt phá, đất trống bị nắng đốt khô, gió thổi bay lớp đất mặt, lượng mưa giảm. Đất dần mất khả năng giữ nước, cây cối không mọc lại được, sa mạc lấn dần vào vùng đất trước kia là rừng và xa-van. Vì vậy, bảo vệ rừng chính là ngăn chặn sa mạc hóa.
- Bài 4: Giàu khoáng sản (vàng, kim cương, bạch kim, than); công nghiệp, dịch vụ phát triển; du lịch hấp dẫn; nông nghiệp thương mại.
- Bài 5: Bán cầu Tây; bắc giáp Bắc Băng Dương, đông giáp Đại Tây Dương, tây giáp Thái Bình Dương.
- Bài 6: Bắc Mỹ (Ca-na-đa, Hoa Kỳ, Mê-hi-cô), Trung Mỹ (Goa-tê-ma-la, Pa-na-ma…), Nam Mỹ (Bra-xin, Ác-hen-ti-na, Chi-lê…).