1. Kiến thức trọng tâm
Châu Phi có tài nguyên thiên nhiên phong phú nhưng phân bố không đều: rừng nhiệt đới ở lưu vực sông Công-gô, xa-van rộng lớn, sa mạc Xa-ha-ra, khoáng sản (vàng, kim cương, dầu mỏ) tập trung ở một số quốc gia. Con người khai thác thiên nhiên theo nhiều phương thức: trồng trọt (cây công nghiệp như cà phê, ca cao, bông), chăn nuôi du mục trên các đồng cỏ, khai thác khoáng sản, khai thác gỗ và đánh bắt thủy sản.
Khai thác quá mức gây hậu quả nghiêm trọng: nạn phá rừng làm mất nơi cư trú của động vật, đất bị xói mòn, sa mạc mở rộng về phía nam, nhiều loài động vật hoang dã đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Biến đổi khí hậu làm tình hình thêm gay gắt khi hạn hán kéo dài ở vùng Sahel.
Để bảo vệ thiên nhiên, nhiều nước châu Phi thành lập vườn quốc gia và khu bảo tồn (như Xê-ren-ghê-ti ở Tan-da-ni-a), phát triển du lịch sinh thái, trồng rừng chống sa mạc hóa, áp dụng nông nghiệp bền vững và khai thác khoáng sản có trách nhiệm.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao nạn phá rừng ở châu Phi lại làm sa mạc Xa-ha-ra mở rộng?
Lời giải: Rừng giữ ẩm cho đất và điều hòa khí hậu địa phương. Khi rừng bị chặt phá, đất trống bị nắng đốt khô, gió thổi bay lớp đất mặt, lượng mưa giảm. Đất dần mất khả năng giữ nước, cây cối không mọc lại được, sa mạc lấn dần vào vùng đất trước kia là rừng và xa-van. Vì vậy, bảo vệ rừng chính là ngăn chặn sa mạc hóa.
3. Ghi nhớ
- Châu Phi giàu tài nguyên nhưng khai thác quá mức gây phá rừng, xói mòn đất và sa mạc hóa.
- Biện pháp bảo vệ: vườn quốc gia, du lịch sinh thái, trồng rừng, nông nghiệp bền vững.