Phạm vi: Bài 1: Tự hào về truyền thống quê hương; Bài 2: Quan tâm, cảm thông và chia sẻ; Bài 3: Học tập tự giác, tích cực; Bài 4: Giữ chữ tín; Bài 5: Bảo tồn di sản văn hóa.
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Truyền thống quê hương là gì? Nêu một truyền thống tốt đẹp của quê hương em.
Bài 2. Kể tên ba việc làm thể hiện lòng tự hào về truyền thống quê hương.
Bài 3. Hành vi nào sau đây thể hiện lòng tự hào về truyền thống quê hương? Giải thích vì sao. a) Tham gia lễ hội truyền thống của địa phương. b) Cho rằng phong tục quê mình lạc hậu, cần bỏ đi.
Bài 4. Cảm thông là gì? Cho một ví dụ về sự cảm thông.
Bài 5. Nêu hai biểu hiện của sự quan tâm, cảm thông và chia sẻ.
Bài 6. Khi bạn cùng lớp gặp chuyện buồn, em nên làm gì?
Bài 7. Học tập tự giác, tích cực là gì? Nêu ba biểu hiện.
Bài 8. Nêu hai lợi ích của việc học tập tự giác, tích cực.
Bài 9. Giữ chữ tín là gì? Cho một ví dụ về người giữ chữ tín.
Bài 10. Thất hứa là gì? Cho một ví dụ về hành vi thất hứa.
Bài 11. Vì sao cần giữ chữ tín trong cuộc sống?
Bài 12. Tình huống: Bạn Hân hứa với mẹ sẽ dọn dẹp phòng sau khi học xong nhưng rồi mải chơi quên mất. Theo em, Hân nên làm gì?
Bài 13. Di sản văn hóa là gì? Di sản văn hóa gồm những loại nào?
Bài 14. Cho ví dụ về một di sản văn hóa vật thể và một di sản văn hóa phi vật thể mà em biết.
Bài 15. Nêu hai việc làm góp phần bảo tồn di sản văn hóa.
Bài 16. Khi tham quan bảo tàng, em cần tuân thủ những quy định nào?
Bài 17. Hành vi nào sau đây gây hại cho di sản văn hóa? Giải thích vì sao. a) Vẽ bậy lên tường di tích. b) Tuyên truyền về giá trị của di tích.
Bài 18. Vì sao cần bảo tồn di sản văn hóa?
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. Tình huống: Một số bạn cho rằng truyền thống quê hương chỉ là những điều xưa cũ, không còn phù hợp với cuộc sống hiện đại. Em có đồng ý không? Vì sao? Em sẽ nói gì để thuyết phục các bạn?
Bài 20. Tình huống: Trong lớp có một bạn mới chuyển đến, nói giọng địa phương khác, một số bạn trêu chọc bạn đó. Em sẽ làm gì? Việc làm của em thể hiện phẩm chất gì?
Bài 21. Tình huống: Bạn Hoa thấy bạn Mai bị các bạn khác bắt nạt vì gia đình khó khăn. Hoa muốn giúp Mai nhưng sợ bị bắt nạt lây. Theo em, Hoa nên làm gì? Vì sao?
Bài 22. Em hãy phân biệt "quan tâm, cảm thông và chia sẻ" với "thương hại". Cho ví dụ minh họa.
Bài 23. Em hãy viết một đoạn văn ngắn (5–7 câu) về một tấm gương học tập tự giác, tích cực mà em biết hoặc ngưỡng mộ.
Bài 24. Tình huống: Bạn Lan hứa sẽ cùng nhóm làm bài tập nhóm vào cuối tuần nhưng đến hẹn lại đi chơi. Theo em, hành vi của Lan có hậu quả gì? Lan nên làm gì để sửa chữa?
Bài 25. Tình huống: Một nhóm khách du lịch xả rác bừa bãi tại khu di tích. Nếu em chứng kiến, em sẽ làm gì? Vì sao?
Bài 26. Em hãy đề xuất ba việc làm cụ thể mà lớp em có thể thực hiện để góp phần bảo tồn di sản văn hóa ở địa phương.
Đáp án
Bài 1. Truyền thống quê hương là những giá trị văn hóa, lịch sử tốt đẹp được hình thành và lưu truyền qua nhiều thế hệ ở một địa phương. Ví dụ: lễ hội truyền thống, nghề thủ công, món ăn truyền thống, làn điệu dân ca...
Bài 2. Ba việc làm: tìm hiểu lịch sử, văn hóa quê hương; giới thiệu, quảng bá truyền thống tốt đẹp; tham gia giữ gìn lễ hội, nghề thủ công; bảo vệ di tích.
Bài 3. Hành vi (a) thể hiện lòng tự hào vì tham gia lễ hội là cách giữ gìn, phát huy truyền thống. Hành vi (b) không thể hiện lòng tự hào vì cho rằng phong tục quê mình lạc hậu là phủ nhận giá trị truyền thống.
Bài 4. Cảm thông là hiểu và chia sẻ cảm xúc, hoàn cảnh của người khác. Ví dụ: an ủi bạn khi bạn buồn; giúp đỡ bạn khi bạn gặp khó khăn.
Bài 5. Hai biểu hiện: hỏi thăm, an ủi khi người khác buồn; giúp đỡ người khác khi gặp khó khăn; chia sẻ đồ dùng, tài liệu học tập; quyên góp ủng hộ người gặp hoàn cảnh khó khăn.
Bài 6. Em nên lắng nghe, an ủi, động viên bạn và cùng bạn tìm cách vượt qua khó khăn. Vì đó là sự quan tâm, chia sẻ, giúp bạn cảm thấy được an ủi và có thêm động lực.
Bài 7. Học tập tự giác, tích cực là chủ động, tự giác học tập, tích cực tìm tòi, khám phá kiến thức. Ba biểu hiện: chủ động làm bài tập về nhà; tích cực phát biểu ý kiến trong giờ học; tìm thêm tài liệu để hiểu sâu bài học; chủ động hỏi thầy cô khi chưa hiểu.
Bài 8. Hai lợi ích: chủ động chiếm lĩnh kiến thức, đạt kết quả học tập tốt; hình thành thói quen tốt, tính tự lập; tạo dựng niềm tin với thầy cô, bạn bè.
Bài 9. Giữ chữ tín là nói và làm thống nhất, thực hiện đúng điều mình đã hứa. Ví dụ: hứa trả sách đúng hạn và thực hiện đúng; hứa giúp bạn ôn tập và thực hiện đúng hẹn.
Bài 10. Thất hứa là không thực hiện điều mình đã hứa. Ví dụ: hứa trả sách vào thứ Hai nhưng đến thứ Tư vẫn chưa trả và không nói gì.
Bài 11. Vì giữ chữ tín giúp được mọi người tin tưởng, tôn trọng; tạo dựng uy tín, mối quan hệ tốt đẹp; giúp công việc, học tập thuận lợi. Người thất hứa sẽ mất lòng tin, khó được hợp tác, giúp đỡ.
Bài 12. Hân nên xin lỗi mẹ, trình bày lý do và dọn dẹp phòng ngay sau đó; rút kinh nghiệm, lần sau cần thực hiện đúng lời hứa.
Bài 13. Di sản văn hóa là những giá trị văn hóa, lịch sử được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Di sản văn hóa gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể.
Bài 14. Di sản văn hóa vật thể: Hoàng thành Thăng Long, Cố đô Huế, phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn... Di sản văn hóa phi vật thể: Nhã nhạc cung đình Huế, hát quan họ Bắc Ninh, hát xoan Phú Thọ, lễ hội Gióng...
Bài 15. Hai việc làm: tham gia giữ gìn vệ sinh, bảo vệ cảnh quan di tích; tìm hiểu, tuyên truyền về giá trị của di sản; tham gia các hoạt động văn hóa dân gian; vận động mọi người cùng bảo vệ di sản.
Bài 16. Khi tham quan bảo tàng, em cần: tuân thủ nội quy; không chạm vào hiện vật; giữ gìn vệ sinh, không xả rác; không vẽ bậy; giữ trật tự, không gây ồn ào.
Bài 17. Hành vi (a) gây hại cho di sản văn hóa vì vẽ bậy lên tường di tích làm hư hại, mất giá trị của di tích. Hành vi (b) góp phần bảo tồn di sản vì tuyên truyền giúp mọi người hiểu và cùng bảo vệ di sản.
Bài 18. Vì bảo tồn di sản văn hóa giúp giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử cho thế hệ sau; giáo dục thế hệ trẻ; giữ gìn bản sắc dân tộc.
Bài 19. Không đồng ý. Truyền thống quê hương gồm nhiều giá trị tốt đẹp vẫn còn ý nghĩa trong cuộc sống hiện đại (tinh thần đoàn kết, lòng yêu nước, hiếu học, nghề thủ công, lễ hội...). Chỉ những hủ tục lạc hậu, gây hại mới cần loại bỏ. Em sẽ thuyết phục các bạn bằng cách kể về những giá trị tốt đẹp của truyền thống quê hương và những cách phát huy truyền thống trong cuộc sống hiện đại.
Bài 20. Em sẽ can ngăn các bạn trêu chọc, an ủi bạn mới, giúp bạn hòa nhập với lớp. Việc làm đó thể hiện sự quan tâm, cảm thông và chia sẻ; tôn trọng sự khác biệt.
Bài 21. Hoa nên giúp Mai: an ủi, động viên Mai; báo với thầy cô để thầy cô giúp đỡ; vận động các bạn không bắt nạt Mai. Vì giúp đỡ bạn là việc làm đúng, thể hiện sự quan tâm, chia sẻ; im lặng trước hành vi bắt nạt là không đúng.
Bài 22. Quan tâm, cảm thông và chia sẻ là hiểu, đồng cảm và giúp đỡ người khác một cách chân thành, tôn trọng. Thương hại là thái độ xem thường, cho rằng người khác thấp kém hơn mình. Ví dụ: giúp bạn học yếu bằng cách giảng bài cho bạn là chia sẻ; cho bạn tiền kèm lời nói coi thường là thương hại.
Bài 23. Đoạn văn: nêu tên tấm gương, những biểu hiện tự giác, tích cực (tự giác làm bài, chủ động tìm tòi, giúp đỡ bạn bè...), kết quả đạt được và cảm nghĩ của em.
Bài 24. Hậu quả: cả nhóm bị ảnh hưởng, không hoàn thành bài tập đúng hạn; các bạn mất lòng tin vào Lan. Lan nên: xin lỗi các bạn trong nhóm, trình bày lý do và cùng nhóm hoàn thành bài tập sớm nhất có thể; rút kinh nghiệm, lần sau cần thực hiện đúng lời hứa.
Bài 25. Em sẽ nhẹ nhàng nhắc nhở nhóm khách du lịch không nên xả rác bừa bãi vì làm mất vệ sinh, ảnh hưởng đến cảnh quan di tích; nếu họ không nghe, em sẽ báo với nhân viên quản lý di tích. Vì bảo vệ di sản là trách nhiệm của mọi người.
Bài 26. Ba việc làm: tổ chức buổi tìm hiểu, tuyên truyền về di sản văn hóa địa phương; tham gia dọn vệ sinh, giữ gìn cảnh quan di tích; thành lập câu lạc bộ văn hóa dân gian (hát dân ca, tìm hiểu lễ hội...); vận động mọi người cùng bảo vệ di sản.