1. Kiến thức trọng tâm
Năm 1226, Trần Cảnh lên ngôi, nhà Trần thay nhà Lý, mở ra một giai đoạn phát triển mới của Đại Việt. Triều Trần tiếp tục xây dựng nhà nước quân chủ trung ương tập quyền, với chế độ "thái thượng hoàng" — vua cha sau khi nhường ngôi vẫn cùng vua con điều hành đất nước, giúp bộ máy vận hành ổn định.
Về kinh tế, triều Trần chú trọng nông nghiệp: tổ chức đắp đê, khai hoang, lập điền trang, thái ấp. Thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển, nhiều làng nghề nổi tiếng, chợ búa tấp nập, giao thương với nước ngoài mở rộng.
Về quân sự, nhà Trần xây dựng quân đội mạnh, sẵn sàng đối phó với nguy cơ xâm lược. Tinh thần đoàn kết toàn dân được đề cao, thể hiện qua Hội nghị Diên Hồng (1284) khi các bô lão cả nước đồng lòng quyết chiến chống quân Mông – Nguyên.
Về văn hóa, giáo dục, Nho giáo ngày càng phát triển, song song với Phật giáo. Khoa cử được tổ chức đều đặn. Văn học, nghệ thuật thời Trần đạt nhiều thành tựu rực rỡ, mang đậm tinh thần yêu nước và tự hào dân tộc.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Vì sao Hội nghị Diên Hồng (1284) được coi là biểu tượng của tinh thần đoàn kết dân tộc thời Trần?
Lời giải: Trước nguy cơ quân Mông – Nguyên xâm lược, vua Trần triệu tập các bô lão đại diện cho nhân dân cả nước về kinh đô để hỏi ý kiến. Tất cả đều hô vang "Đánh!". Hội nghị thể hiện triều đình lắng nghe ý dân, toàn dân trên dưới một lòng quyết tâm bảo vệ đất nước. Chính sức mạnh đoàn kết đó là nền tảng cho ba lần chiến thắng quân Mông – Nguyên.
3. Ghi nhớ
- Năm 1226: nhà Trần thành lập, tiếp tục xây dựng nhà nước trung ương tập quyền.
- Chế độ thái thượng hoàng giúp bộ máy nhà nước vận hành ổn định.
- Kinh tế nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp đều phát triển.
- Hội nghị Diên Hồng (1284) là biểu tượng đoàn kết toàn dân chống ngoại xâm.
- Văn hóa, giáo dục thời Trần đạt nhiều thành tựu, Nho giáo ngày càng phát triển.