Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 8: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thuỷ văn Việt Nam? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác. D. Biến đổi khí hậu làm nhiệt độ tăng, mưa thất thường, bão mạnh hơn.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 8: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thuỷ văn Việt Nam, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Thủy văn thay đổi: lũ lớn hơn, mùa cạn thiếu nước, xâm nhập mặn gia tăng. B. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 8: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thuỷ văn Việt Nam, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Biến đổi khí hậu là sự thay đổi lâu dài của các yếu tố khí hậu, chủ yếu do con người làm tăng khí nhà kính như , trong khí quyển. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 8: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thuỷ văn Việt Nam, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Số cơn bão mạnh đổ bộ vào nước ta có xu hướng tăng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 8: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thuỷ văn Việt Nam, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Câu hỏi: Vì sao xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long ngày càng nghiêm trọng?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 8: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thuỷ văn Việt Nam để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Biến đổi khí hậu làm nước biển dâng, đẩy nước mặn xâm nhập sâu vào các cửa sông và kênh rạch. Đồng thời, vào mùa khô, lượng nước từ thượng nguồn sông Mê Kông về ít hơn, không đủ đẩy mặn ra biển. Kết quả là nước mặn lấn sâu vào đất liền, gây thiếu nước ngọt, làm chết lúa và cây ăn trái, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Một vùng trồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long bị nhiễm mặn vào mùa khô. Em hãy đề xuất phương án chuyển đổi sản xuất phù hợp và giải thích.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Chứng minh rằng tài nguyên nước có vai trò quan trọng đối với an ninh lương thực của nước ta.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Nêu và phân tích hai hậu quả của biến đổi khí hậu đối với đời sống dân cư vùng ven biển miền Trung. ---
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-D, 2-A, 3-B, 4-C.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (D): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Biến đổi khí hậu làm nhiệt độ tăng, mưa thất thường, bão mạnh hơn."
- Câu 2 (A): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Thủy văn thay đổi: lũ lớn hơn, mùa cạn thiếu nước, xâm nhập mặn gia tăng."
- Câu 3 (B): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Biến đổi khí hậu là sự thay đổi lâu dài của các yếu tố khí hậu, chủ yếu do con người làm tăng khí nhà kính như , trong khí quyển."
- Câu 4 (C): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Số cơn bão mạnh đổ bộ vào nước ta có xu hướng tăng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Biến đổi khí hậu là sự thay đổi lâu dài của các yếu tố khí hậu, chủ yếu do con người làm tăng khí nhà kính như , trong khí quyển. Ở Việt Nam, biến đổi khí hậu thể hiện rõ qua nhiệt độ trung bình tăng dần, lượng mưa phân bố thất thường hơn: có nơi mưa nhiều gây lũ lụt, có nơi mưa ít gây hạn hán.
- Tổng kết ghi nhớ: Biến đổi khí hậu làm nhiệt độ tăng, mưa thất thường, bão mạnh hơn.; Thủy văn thay đổi: lũ lớn hơn, mùa cạn thiếu nước, xâm nhập mặn gia tăng.; Nước biển dâng đe dọa mạnh nhất vùng ven biển và Đồng bằng sông Cửu Long.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Vì sao xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long ngày càng nghiêm trọng?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 8: Tác động của biến đổi khí hậu đối với khí hậu và thuỷ văn Việt Nam (Biến đổi khí hậu làm nhiệt độ tăng, mưa thất thường, bão mạnh hơn.; Thủy văn thay đổi: lũ lớn hơn, mùa cạn thiếu nước, xâm nhập mặn gia tăng.; Nước biển dâng đe dọa mạnh nhất vùng ven biển và Đồng bằng sông Cửu Long.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Biến đổi khí hậu làm nước biển dâng, đẩy nước mặn xâm nhập sâu vào các cửa sông và kênh rạch. Đồng thời, vào mùa khô, lượng nước từ thượng nguồn sông Mê Kông về ít hơn, không đủ đẩy mặn ra biển. Kết quả là nước mặn lấn sâu vào đất liền, gây thiếu nước ngọt, làm chết lúa và cây ăn trái, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.
- Bài 4: Chuyển sang nuôi tôm – lúa kết hợp, trồng cây chịu mặn, nuôi thuỷ sản nước lợ; vì thích ứng với nước mặn, giảm thiệt hại, tăng thu nhập.
- Bài 5: Nước tưới tiêu quyết định năng suất lúa và cây trồng; nuôi trồng thuỷ sản cung cấp thực phẩm; thiếu nước gây mất mùa, đe doạ an ninh lương thực.
- Bài 6: Bão, lũ gây thiệt hại nhà cửa, tính mạng; xâm nhập mặn, hạn hán làm thiếu nước sinh hoạt, giảm thu nhập; sạt lở bờ biển mất đất ở.