Phạm vi: Bài 6: Xác định mục tiêu cá nhân; Bài 7: Phòng, chống bạo lực gia đình; Bài 8: Lập kế hoạch chi tiêu.
Phần 1: Cơ bản
Bài 1. Mục tiêu cá nhân là gì? Cho một ví dụ.
Bài 2. Nêu 3 lợi ích của việc xác định mục tiêu cá nhân.
Bài 3. Phân biệt mục tiêu ngắn hạn và mục tiêu dài hạn. Cho ví dụ mỗi loại.
Bài 4. Nêu các bước xác định và thực hiện mục tiêu cá nhân.
Bài 5. Bạn An đặt mục tiêu: "Học giỏi". Hãy nhận xét và giúp An đặt lại mục tiêu cụ thể hơn.
Bài 6. Bạo lực gia đình là gì? Nêu 3 biểu hiện.
Bài 7. Phân biệt bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần, bạo lực kinh tế trong gia đình. Cho ví dụ mỗi loại.
Bài 8. Nêu 3 hậu quả của bạo lực gia đình đối với nạn nhân.
Bài 9. Khi chứng kiến bạo lực gia đình, em nên làm gì? Nêu 3 việc cụ thể.
Bài 10. Nêu 3 việc học sinh có thể làm để góp phần phòng, chống bạo lực gia đình.
Bài 11. Chi tiêu hợp lí là gì? Vì sao học sinh cần chi tiêu hợp lí?
Bài 12. Nêu các nguyên tắc lập kế hoạch chi tiêu.
Bài 13. Phân biệt nhu cầu cần thiết và nhu cầu chưa cần thiết khi chi tiêu. Cho ví dụ mỗi loại với học sinh.
Bài 14. Vì sao cần dành một phần tiền để tiết kiệm? Nêu 2 lợi ích của tiết kiệm.
Bài 15. Bạn Minh được mẹ cho 100.000 đồng mỗi tuần để ăn sáng. Minh thường dùng hết tiền mua đồ ăn vặt, đến khi cần mua vở thì phải xin thêm. Em hãy nhận xét cách chi tiêu của Minh.
Bài 16. Hãy lập kế hoạch chi tiêu trong một tuần với số tiền 100.000 đồng (ăn sáng và đồ dùng học tập nhỏ).
Bài 17. Nêu 3 thói quen chi tiêu lãng phí thường gặp ở học sinh và cách khắc phục.
Bài 18. Khi nhận được tiền mừng tuổi, học sinh nên làm gì với số tiền đó? Vì sao?
Phần 2: Nâng cao
Bài 19. Bạn Lan đặt mục tiêu đạt điểm trung bình môn Tiếng Anh 8,0 trong học kì này bằng cách học từ mới mỗi ngày 15 phút và làm bài tập cuối tuần. Hãy phân tích vì sao mục tiêu này tốt.
Bài 20. Một bạn nói: "Đặt mục tiêu chỉ khiến mình áp lực, thà không đặt còn thoải mái hơn". Em có đồng ý không? Vì sao?
Bài 21. Hãy lập kế hoạch thực hiện mục tiêu sau trong 1 tháng: "Đọc xong 2 cuốn sách và viết cảm nhận về mỗi cuốn".
Bài 22. Tình huống: Bố mẹ bạn Tuấn thường cãi nhau, đập phá đồ đạc trước mặt Tuấn khiến Tuấn sợ hãi, học hành sa sút. Hãy phân tích tác hại và đề xuất cách giúp đỡ Tuấn.
Bài 23. Một người nói: "Đánh con là cách dạy con, không phải bạo lực gia đình". Em có đồng ý không? Vì sao? Phân biệt dạy dỗ và bạo lực.
Bài 24. Bạn Hùng được bố mẹ cho 200.000 đồng để mua đồ dùng học tập trong tháng. Hùng mua hết 150.000 đồng mua một chiếc bút bi hình nhân vật hoạt hình đắt tiền theo trào lưu, còn lại 50.000 đồng không đủ mua vở và sách cần thiết. Hãy nhận xét cách chi tiêu của Hùng và lập kế hoạch chi tiêu hợp lí giúp Hùng.
Bài 25. Theo em, quảng cáo và trào lưu trên mạng xã hội ảnh hưởng như thế nào đến chi tiêu của học sinh? Nêu 3 cách để không bị cuốn theo trào lưu mua sắm.
Bài 26. Hãy viết một đoạn văn ngắn (5–7 câu) tuyên truyền về chi tiêu hợp lí và tiết kiệm dành cho học sinh.
Đáp án
Bài 1. Mục tiêu cá nhân là đích đến mà mỗi người tự đặt ra và nỗ lực đạt được trong học tập, cuộc sống. Ví dụ: đạt điểm khá môn Toán trong học kì này.
Bài 2. Có định hướng phấn đấu; sử dụng thời gian hiệu quả; kiên trì vượt khó; tự đánh giá được sự tiến bộ.
Bài 3. Ngắn hạn: đạt được trong thời gian ngắn (đạt điểm khá bài kiểm tra tuần tới). Dài hạn: cần thời gian dài (thi đỗ vào trường THPT mong muốn).
Bài 4. (1) Nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, sở thích; (2) đặt mục tiêu cụ thể, khả thi, có thời hạn; (3) lập kế hoạch hành động; (4) kiên trì thực hiện, tự kiểm tra và điều chỉnh.
Bài 5. Mục tiêu "Học giỏi" quá chung chung, không đo lường được, không có thời hạn. Đặt lại: "Đạt điểm trung bình môn Toán 8,0 trong học kì này bằng cách ôn tập 30 phút mỗi ngày".
Bài 6. Bạo lực gia đình là hành vi cố ý gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với thành viên gia đình. Biểu hiện: đánh đập; chửi mắng, đe dọa; kiểm soát tiền bạc, cô lập.
Bài 7. Thể chất: đánh đập, hành hạ. Tinh thần: chửi mắng, xúc phạm, đe dọa, cô lập. Kinh tế: kiểm soát tiền bạc, cưỡng ép lao động, phá hoại tài sản.
Bài 8. Tổn thương thể chất; tổn thương tinh thần, mất tự tin, lo âu, sợ hãi; ảnh hưởng học tập, sức khỏe.
Bài 9. Không can thiệp bằng vũ lực; chia sẻ, động viên nạn nhân; báo cho người lớn đáng tin cậy, thầy cô, chính quyền địa phương hoặc gọi 111.
Bài 10. Tôn trọng, yêu thương người thân; không dùng bạo lực khi mâu thuẫn; chia sẻ, động viên bạn bị bạo lực; tuyên truyền, báo cáo khi phát hiện bạo lực.
Bài 11. Chi tiêu hợp lí là cân đối giữa thu nhập và chi tiêu, ưu tiên nhu cầu cần thiết, dành một phần để tiết kiệm. Học sinh cần chi tiêu hợp lí để không lãng phí, đủ tiền cho nhu cầu thiết yếu và hình thành thói quen quản lí tiền tốt.
Bài 12. Liệt kê các khoản thu; dự kiến các khoản chi; phân loại nhu cầu cần thiết – chưa cần thiết; ưu tiên nhu cầu cần thiết; dành một phần tiết kiệm; ghi chép và điều chỉnh.
Bài 13. Cần thiết: sách vở, đồ dùng học tập, ăn sáng đầy đủ. Chưa cần thiết: đồ chơi đắt tiền theo trào lưu, đồ ăn vặt quá nhiều, quần áo mốt không cần.
Bài 14. Tiết kiệm giúp có tiền dự phòng khi cần, thực hiện mục tiêu lớn hơn trong tương lai, hình thành tính kỉ luật. Lợi ích: chủ động tài chính; giảm lãng phí.
Bài 15. Minh chi tiêu theo cảm hứng, ưu tiên đồ ăn vặt không cần thiết, không lập kế hoạch nên thiếu tiền cho nhu cầu thiết yếu.
Bài 16. Kế hoạch gợi ý: ăn sáng 5 ngày × 15.000 = 75.000 đồng; vở, bút: 20.000 đồng; tiết kiệm: 5.000 đồng. Chỉ dùng phần nhỏ cho đồ ăn vặt nếu còn dư; ghi chép chi tiêu hằng ngày. (Chấm theo tính cân đối, hợp lí.)
Bài 17. Ví dụ: mua đồ theo trào lưu; mua nhiều đồ ăn vặt; mua đồ dùng trùng lặp. Khắc phục: lập danh sách trước khi mua; phân biệt cần – muốn; so sánh giá; để dành tiền.
Bài 18. Nên: chi một phần nhỏ cho nhu cầu cần thiết, gửi tiết kiệm phần còn lại hoặc mua sách, đồ dùng học tập. Vì tiền mừng tuổi là tiền được cho có ý nghĩa, cần sử dụng có ích, tránh lãng phí.
Bài 19. Mục tiêu tốt vì cụ thể (8,0 môn Tiếng Anh), có thời hạn (trong học kì này), khả thi, có kế hoạch hành động rõ ràng (học từ mới mỗi ngày, làm bài tập cuối tuần).
Bài 20. Không đồng ý. Mục tiêu đúng cách giúp có định hướng, động lực. Áp lực chỉ xuất hiện khi mục tiêu quá sức hoặc không có kế hoạch; cần đặt mục tiêu vừa sức và từng bước.
Bài 21. Kế hoạch gợi ý: Tuần 1–2: đọc cuốn 1, ghi chú ý chính; Tuần 3: viết cảm nhận cuốn 1; Tuần 3–4: đọc cuốn 2; cuối tháng: viết cảm nhận cuốn 2. Mỗi ngày đọc 30 phút, tự kiểm tra tiến độ cuối tuần.
Bài 22. Tác hại: Tuấn sợ hãi, lo âu, mất tập trung học tập, có thể bị tổn thương tâm lí lâu dài. Cách giúp: lắng nghe, động viên Tuấn; khuyên Tuấn chia sẻ với người thân, thầy cô; báo người lớn, cơ quan chức năng để can thiệp, tư vấn cho gia đình Tuấn.
Bài 23. Không đồng ý. Dạy dỗ là hướng dẫn, nhắc nhở bằng lời nói, giúp con hiểu lỗi và sửa sai; đánh đập gây tổn thương là bạo lực, bị pháp luật cấm. Dạy dỗ không gây tổn thương; bạo lực gây hại cho trẻ.
Bài 24. Nhận xét: Hùng chi tiêu theo cảm hứng, chạy theo trào lưu, không phân biệt cần thiết – chưa cần thiết, không lập kế hoạch. Kế hoạch: liệt kê đồ dùng cần thiết (vở, sách, bút) ước tính chi phí; ưu tiên mua đồ cần thiết; chỉ mua đồ theo sở thích nếu còn dư; dành một phần nhỏ tiết kiệm; không mua đồ đắt tiền chỉ vì trào lưu.
Bài 25. Ảnh hưởng: kích thích nhu cầu mua sắm, tạo cảm giác "phải có" đồ theo trào lưu, gây chi tiêu lãng phí, so sánh với bạn bè. Cách khắc phục: tự hỏi "mình có thực sự cần không?" trước khi mua; lập danh sách mua sắm; hạn chế xem quảng cáo, so sánh giá; chờ vài ngày trước khi quyết định mua đồ không cần thiết.
Bài 26. Đoạn văn cần có: chi tiêu hợp lí là ưu tiên nhu cầu cần thiết, tiết kiệm; lãng phí gây thiếu tiền cho nhu cầu thiết yếu; học sinh cần lập kế hoạch, ghi chép chi tiêu. (Chấm theo nội dung, diễn đạt.)