1. Kiến thức trọng tâm
Tự chủ là khả năng làm chủ cảm xúc, suy nghĩ và hành động của bản thân trong mọi tình huống. Người tự chủ không để cơn giận, sự buồn bã hay ham muốn nhất thời điều khiển mình, mà biết dừng lại, suy nghĩ rồi mới hành động.
Để rèn luyện sự tự chủ, trước hết cần nhận biết cảm xúc của mình. Khi thấy tức giận, hãy tự hỏi: "Mình đang cảm thấy gì? Vì sao mình tức giận?" Việc gọi tên cảm xúc giúp ta bình tĩnh hơn. Tiếp theo, hãy tập trì hoãn phản ứng: đếm từ một đến mười, hít thở sâu hoặc tạm rời khỏi tình huống căng thẳng trước khi nói hay làm điều gì đó.
Sự tự chủ còn thể hiện ở việc quản lý thời gian và giữ lời hứa với chính mình. Ví dụ, khi đã đặt mục tiêu học bài xong mới chơi game, ta cần kiên quyết thực hiện dù có nhiều cám dỗ. Ngoài ra, biết nói "không" với những lời rủ rê không lành mạnh cũng là biểu hiện của sự tự chủ.
Tự chủ không phải là kìm nén cảm xúc mà là điều khiển cảm xúc một cách khôn ngoan. Người tự chủ vẫn vui, vẫn buồn, nhưng không để cảm xúc lấn át lý trí.
2. Ví dụ minh họa
Tình huống: Trong giờ ra chơi, bạn An bị một bạn khác trêu chọc và nói những lời khó nghe. An rất tức giận, muốn đáp trả bằng lời lẽ nặng nề.
Cách xử lý tự chủ: An hít thở sâu ba lần, tự nhủ: "Nếu mình đáp trả, mọi chuyện sẽ tệ hơn." Sau đó An bình tĩnh nói: "Mình không thích bị trêu như vậy, bạn đừng làm thế nữa." Rồi An bỏ đi chỗ khác. Nhờ đó, mâu thuẫn không leo thang, hai bạn vẫn có thể làm hòa sau này.
Bài học: Khi tức giận, hãy dừng lại, hít thở sâu và chọn cách phản ứng ôn hòa. Đó chính là sự tự chủ.
3. Ghi nhớ
- Tự chủ là làm chủ cảm xúc, suy nghĩ và hành động của bản thân.
- Khi căng thẳng, hãy dừng lại, hít thở sâu, suy nghĩ rồi mới hành động.
- Giữ lời hứa với chính mình và biết nói "không" với cám dỗ là biểu hiện của sự tự chủ.