Bài 14: Thực hành xác định khối lượng riêng

1. Kiến thức trọng tâm

Thực hành xác định khối lượng riêng giúp học sinh vận dụng công thức $D = \frac{m}{V}$ để đo khối lượng và thể tích của vật, từ đó tính khối lượng riêng và nhận biết chất làm nên vật. Dụng cụ thường dùng gồm cân, bình chia độ, bình tràn, thước đo và cốc nước.

Để xác định khối lượng riêng của một chất lỏng, ta cân khối lượng của bình chia độ rỗng, đổ chất lỏng vào bình đến một vạch xác định, cân lại để biết khối lượng chất lỏng, rồi tính khối lượng riêng theo công thức. Để xác định khối lượng riêng của một vật rắn không thấm nước, ta cân khối lượng vật bằng cân, đo thể tích vật bằng bình chia độ (thả vật vào nước, thể tích nước dâng lên chính là thể tích vật) hoặc dùng bình tràn với vật lớn.

Khi làm thực hành, cần đọc kết quả đúng cách: mắt ngang với vạch chia, đặt bình trên mặt phẳng, cân đã hiệu chỉnh về số 0. Cần lặp lại phép đo hai đến ba lần và lấy giá trị trung bình để kết quả chính xác hơn. Sau thực hành, so sánh kết quả với bảng khối lượng riêng chuẩn để nhận biết chất.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ: Xác định khối lượng riêng của một hòn đá. Cân được khối lượng hòn đá là 120 g. Đổ nước vào bình chia độ đến vạch $100 , cm^3$, thả hòn đá vào, mực nước dâng lên vạch $140 , cm^3$. Thể tích hòn đá là $V = 140 - 100 = 40 , cm^3$. Khối lượng riêng của hòn đá là $D = \frac{120}{40} = 3 , g/cm^3$, tương đương $3000 , kg/m^3$.

3. Ghi nhớ

• Các bước: đo khối lượng → đo thể tích → tính $D = \frac{m}{V}$.
• Đo thể tích vật rắn bằng bình chia độ hoặc bình tràn.
• Đọc vạch chia ngang tầm mắt, lặp lại phép đo để tăng độ chính xác.