1. Kiến thức trọng tâm
Cân bằng tự nhiên là trạng thái ổn định của hệ sinh thái, trong đó số lượng cá thể của các loài, thành phần loài và các quá trình sinh thái được duy trì tương đối ổn định theo thời gian. Cân bằng tự nhiên được duy trì nhờ các mối quan hệ giữa các sinh vật và giữa sinh vật với môi trường, như quan hệ dinh dưỡng, cạnh tranh và khả năng tự điều chỉnh của hệ sinh thái.
Khi một yếu tố nào đó thay đổi, hệ sinh thái có khả năng tự điều chỉnh để trở lại trạng thái cân bằng. Ví dụ, khi số lượng thỏ tăng lên, số lượng cáo ăn thỏ cũng tăng theo, làm số lượng thỏ giảm xuống, giúp quần thể thỏ và cáo trở lại mức ổn định.
Con người là nhân tố gây mất cân bằng tự nhiên mạnh nhất. Việc săn bắn quá mức, phá rừng, ô nhiễm môi trường, đưa loài ngoại lai vào hệ sinh thái có thể làm mất cân bằng, dẫn đến suy giảm đa dạng sinh học, tuyệt chủng loài và suy thoái hệ sinh thái.
Khi cân bằng tự nhiên bị phá vỡ nghiêm trọng, hệ sinh thái khó phục hồi. Vì vậy, cần khai thác tài nguyên hợp lí và bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên.
2. Ví dụ minh họa
Ví dụ: Giải thích vì sao khi săn bắt quá nhiều ếch, sâu bọ phá hoại mùa màng tăng lên.
Lời giải: Ếch là thiên địch của nhiều loài sâu bọ gây hại. Khi ếch bị săn bắt quá nhiều, số lượng ếch giảm mạnh, sâu bọ mất đi kẻ thù tự nhiên nên sinh sản nhanh và tăng số lượng. Sâu bọ phá hoại lúa và hoa màu nhiều hơn, gây thiệt hại cho nông nghiệp. Ví dụ này cho thấy khi một mắt xích trong hệ sinh thái bị phá vỡ, cân bằng tự nhiên sẽ bị ảnh hưởng và gây hậu quả cho con người.
3. Ghi nhớ
- Cân bằng tự nhiên là trạng thái ổn định của hệ sinh thái.
- Hệ sinh thái có khả năng tự điều chỉnh để duy trì cân bằng, nhưng khả năng này có giới hạn.
- Con người là nhân tố gây mất cân bằng tự nhiên mạnh nhất.
- Khai thác tài nguyên hợp lí giúp duy trì cân bằng tự nhiên.