Bài tập — Bài 1: Câu chuyện của lịch sử

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 1: Câu chuyện của lịch sử? A. Truyện lịch sử kể chuyện quá khứ có thật bằng hình thức nghệ thuật. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 1: Câu chuyện của lịch sử, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Khi đọc, cần phân biệt sự kiện lịch sử thật và chi tiết hư cấu của nhà văn. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 1: Câu chuyện của lịch sử, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Truyện lịch sử là thể loại kể lại những sự kiện, con người có thật trong quá khứ, nhưng được nhà văn tái hiện bằng trí tưởng tượng nghệ thuật. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 1: Câu chuyện của lịch sử, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Đặc điểm nổi bật của truyện lịch sử: - Cốt truyện gắn với sự kiện lịch sử có thật: các sự kiện như kháng chiến chống ngoại xâm, dựng nước, giữ nước làm nền cho câu chuyện.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 1: Câu chuyện của lịch sử, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Xét một truyện lịch sử viết về một vị tướng trẻ thời Trần ra trận chống quân Nguyên. Khi đọc, em có thể phân tích theo các bước:

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 1: Câu chuyện của lịch sử để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

• Tóm tắt cốt truyện: vị tướng nghe tin giặc sang xâm lược, xin vua cho ra trận, lập công lớn rồi hi sinh anh dũng.

• Phân tích nhân vật: lòng yêu nước thể hiện qua việc chủ động xin đi đánh giặc; tài năng thể hiện qua cách bày binh bố trận; khí phách thể hiện qua thái độ bình tĩnh trước cái chết.
• Chi tiết tiêu biểu: lá cờ thêu dòng chữ thể hiện quyết tâm đánh giặc vừa là vật thật trong trận đánh, vừa là biểu tượng của ý chí quật cường.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Truyện lịch sử là gì? Nêu hai đặc điểm của truyện lịch sử.

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Nêu sự khác nhau giữa truyện lịch sử và truyện cổ tích.

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Đọc câu văn sau và cho biết biện pháp tu từ được sử dụng: "Quá khứ như một dòng sông lặng lẽ chảy trong tâm hồn mỗi con người."

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

• Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
• Giải thích chi tiết:
  • Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Truyện lịch sử kể chuyện quá khứ có thật bằng hình thức nghệ thuật."
  • Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Khi đọc, cần phân biệt sự kiện lịch sử thật và chi tiết hư cấu của nhà văn."
  • Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Truyện lịch sử là thể loại kể lại những sự kiện, con người có thật trong quá khứ, nhưng được nhà văn tái hiện bằng trí tưởng tượng nghệ thuật."
  • Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Đặc điểm nổi bật của truyện lịch sử: - Cốt truyện gắn với sự kiện lịch sử có thật: các sự kiện như kháng chiến chống ngoại xâm, dựng nước, giữ nước làm nền cho câu chuyện."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

• Bài 1:
  • Nội dung cốt lõi cần trình bày: Truyện lịch sử là thể loại kể lại những sự kiện, con người có thật trong quá khứ, nhưng được nhà văn tái hiện bằng trí tưởng tượng nghệ thuật. Vì vậy, truyện lịch sử vừa mang tính chân thực của sử liệu, vừa mang tính hấp dẫn của văn chương.
  • Tổng kết ghi nhớ: Truyện lịch sử kể chuyện quá khứ có thật bằng hình thức nghệ thuật.; Khi đọc, cần phân biệt sự kiện lịch sử thật và chi tiết hư cấu của nhà văn.; Chú ý phân tích nhân vật qua hành động, lời nói và hoàn cảnh lịch sử.
• Bài 2:
  • Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Xét một truyện lịch sử viết về một vị tướng trẻ thời Trần ra trận chống quân Nguyên. Khi đọc, em có thể phân tích theo các bước:
  • Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
• Bài 3:
  • Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 1: Câu chuyện của lịch sử (Truyện lịch sử kể chuyện quá khứ có thật bằng hình thức nghệ thuật.; Khi đọc, cần phân biệt sự kiện lịch sử thật và chi tiết hư cấu của nhà văn.; Chú ý phân tích nhân vật qua hành động, lời nói và hoàn cảnh lịch sử.).
  • Lời giải mẫu/Nhận xét: - Tóm tắt cốt truyện: vị tướng nghe tin giặc sang xâm lược, xin vua cho ra trận, lập công lớn rồi hi sinh anh dũng.
• Phân tích nhân vật: lòng yêu nước thể hiện qua việc chủ động xin đi đánh giặc; tài năng thể hiện qua cách bày binh bố trận; khí phách thể hiện qua thái độ bình tĩnh trước cái chết.
• Chi tiết tiêu biểu: lá cờ thêu dòng chữ thể hiện quyết tâm đánh giặc vừa là vật thật trong trận đánh, vừa là biểu tượng của ý chí quật cường.
• Bài 4: Truyện lịch sử là thể loại kể lại sự việc, con người có thật trong quá khứ bằng hình thức nghệ thuật. Hai đặc điểm: dựa trên sự thật lịch sử; có yếu tố hư cấu nghệ thuật để làm câu chuyện sinh động.
• Bài 5: Truyện lịch sử dựa trên sự việc, con người có thật; truyện cổ tích hoàn toàn hư cấu, mang yếu tố thần kì.
• Bài 6: So sánh: "quá khứ như một dòng sông".