Bài tập — Bài 6: Chân dung cuộc sống

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 6: Chân dung cuộc sống? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chân dung cuộc sống là bức tranh con người được vẽ bằng ngôn từ. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 6: Chân dung cuộc sống, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Khi phân tích nhân vật, cần dựa vào ngoại hình, hành động, lời nói và suy nghĩ. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 6: Chân dung cuộc sống, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Bài 6 tập trung vào các văn bản khắc họa chân dung con người trong đời sống thường ngày.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 6: Chân dung cuộc sống, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Văn bản thường dùng phương pháp miêu tả ngoại hình, hành động, lời nói và suy nghĩ để làm nổi bật đặc điểm nhân vật. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 6: Chân dung cuộc sống, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Khi đọc một truyện ngắn về người mẹ tần tảo, em hãy tự đặt câu hỏi: Nhân vật có ngoại hình ra sao? Hành động nào thể hiện rõ nhất tính cách của nhân vật? Ví dụ, chi tiết người mẹ dậy từ lúc trời chưa sáng để chuẩn bị bữa ăn cho cả nhà cho thấy sự chăm chỉ và tình yêu thương con vô bờ bến.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 6: Chân dung cuộc sống để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Tiếp theo, em phân tích lời nói của nhân vật. Nếu người mẹ luôn dặn con "học hành chăm chỉ, sau này đỡ khổ", câu nói ấy vừa thể hiện mong ước giản dị, vừa gợi lên hoàn cảnh gia đình khó khăn. Từ đó, em rút ra bài học: trân trọng công lao của cha mẹ và nỗ lực vươn lên trong học tập.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Điền từ thích hợp vào chỗ trống: "Niềm tin như ___ nhỏ, sưởi ấm những đêm đông dài." ---

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Viết một đoạn văn (khoảng 3–5 câu) phân tích hình ảnh người bố trong đoạn trích "Chiếc xe đạp".

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Viết một đoạn văn (khoảng 5–7 câu) giới thiệu về một người lao động mà em kính trọng.

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

• Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
• Giải thích chi tiết:
  • Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Chân dung cuộc sống là bức tranh con người được vẽ bằng ngôn từ."
  • Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Khi phân tích nhân vật, cần dựa vào ngoại hình, hành động, lời nói và suy nghĩ."
  • Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Bài 6 tập trung vào các văn bản khắc họa chân dung con người trong đời sống thường ngày."
  • Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Văn bản thường dùng phương pháp miêu tả ngoại hình, hành động, lời nói và suy nghĩ để làm nổi bật đặc điểm nhân vật."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

• Bài 1:
  • Nội dung cốt lõi cần trình bày: Bài 6 tập trung vào các văn bản khắc họa chân dung con người trong đời sống thường ngày. Qua những trang viết chân thực, học sinh thấy được vẻ đẹp tâm hồn, tính cách và số phận của nhân vật.
  • Tổng kết ghi nhớ: Chân dung cuộc sống là bức tranh con người được vẽ bằng ngôn từ.; Khi phân tích nhân vật, cần dựa vào ngoại hình, hành động, lời nói và suy nghĩ.; Mỗi chi tiết tiêu biểu đều góp phần làm nổi bật phẩm chất nhân vật.
• Bài 2:
  • Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Khi đọc một truyện ngắn về người mẹ tần tảo, em hãy tự đặt câu hỏi: Nhân vật có ngoại hình ra sao? Hành động nào thể hiện rõ nhất tính cách của nhân vật? Ví dụ, chi tiết người mẹ dậy từ lúc trời chưa sáng để chuẩn bị bữa ăn cho cả nhà cho thấy sự chăm chỉ và tình yêu thương con vô bờ bến.
  • Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
• Bài 3:
  • Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 6: Chân dung cuộc sống (Chân dung cuộc sống là bức tranh con người được vẽ bằng ngôn từ.; Khi phân tích nhân vật, cần dựa vào ngoại hình, hành động, lời nói và suy nghĩ.; Mỗi chi tiết tiêu biểu đều góp phần làm nổi bật phẩm chất nhân vật.).
  • Lời giải mẫu/Nhận xét: Tiếp theo, em phân tích lời nói của nhân vật. Nếu người mẹ luôn dặn con "học hành chăm chỉ, sau này đỡ khổ", câu nói ấy vừa thể hiện mong ước giản dị, vừa gợi lên hoàn cảnh gia đình khó khăn. Từ đó, em rút ra bài học: trân trọng công lao của cha mẹ và nỗ lực vươn lên trong học tập.
• Bài 4: Từ cần điền: "ngọn lửa".
• Bài 5: Đoạn văn cần nêu được: người bố giản dị, lam lũ, yêu thương con âm thầm nhưng bền bỉ qua việc chăm sóc, sửa chữa chiếc xe đạp; tình cảm của bố được thể hiện bằng hành động cụ thể, không phô trương.
• Bài 6: Đoạn văn cần giới thiệu được một người lao động cụ thể, nêu được phẩm chất đáng kính (cần cù, tận tâm, yêu nghề) qua hành động, việc làm cụ thể.