1. Kiến thức trọng tâm
Bản đồ là hình ảnh thu nhỏ bề mặt Trái Đất lên mặt phẳng, theo một tỉ lệ và quy tắc nhất định. Để thể hiện các đối tượng địa lí, người ta dùng nhiều phương pháp khác nhau, mỗi phương pháp phù hợp với một loại đối tượng.
Phương pháp kí hiệu thể hiện các đối tượng phân bố theo điểm, như thành phố, mỏ khoáng sản, sân bay. Kí hiệu có thể là hình học, chữ hoặc tượng hình, với kích thước phản ánh quy mô đối tượng.
Phương pháp kí hiệu đường thể hiện các đối tượng dạng tuyến, như sông ngòi, đường giao thông, ranh giới hành chính. Màu sắc và nét vẽ khác nhau giúp phân biệt loại đường và cấp độ quan trọng.
Phương pháp đường chuyển động thể hiện hướng và cường độ di chuyển, như dòng hải lưu, hướng gió, luồng di dân. Mũi tên càng dài và đậm thì tốc độ hoặc lưu lượng càng lớn.
Phương pháp chấm điểm dùng các chấm có giá trị bằng nhau để thể hiện sự phân bố, ví dụ phân bố dân cư. Phương pháp khoanh vùng tô màu hoặc kẻ vạch cho một vùng, ví dụ vùng trồng lúa, vùng khí hậu. Phương pháp bản đồ – biểu đồ kết hợp biểu đồ với nền bản đồ để thể hiện giá trị của đối tượng theo lãnh thổ.
2. Ví dụ minh họa
Câu hỏi: Muốn thể hiện mật độ dân số của các tỉnh trên bản đồ Việt Nam, nên chọn phương pháp nào? Vì sao?
Lời giải: Nên chọn phương pháp khoanh vùng (nền chất lượng) kết hợp với thang màu đậm nhạt. Màu càng đậm thể hiện mật độ càng cao, giúp người đọc nhanh chóng nhận ra sự khác biệt giữa các tỉnh đông dân và thưa dân.
3. Ghi nhớ
- Kí hiệu: đối tượng điểm; kí hiệu đường: đối tượng tuyến; đường chuyển động: hướng di chuyển.
- Chấm điểm thể hiện sự phân bố; khoanh vùng thể hiện đặc trưng theo vùng.
- Bản đồ – biểu đồ thể hiện giá trị của đối tượng theo lãnh thổ.