Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất? A. Tự quay quanh trục gây ra ngày – đêm, lệch hướng chuyển động và giờ địa phương. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Chuyển động quanh Mặt Trời gây ra các mùa và ngày, đêm dài ngắn theo mùa. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Trái Đất đồng thời thực hiện hai chuyển động chính: tự quay quanh trục và chuyển động quanh Mặt Trời. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng từ tây sang đông, hết một vòng trong khoảng 24 giờ.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Câu hỏi: Vì sao khi Việt Nam là ban ngày thì ở Braxin (Nam Mỹ) lại là ban đêm?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Vì Trái Đất hình cầu và tự quay quanh trục. Khi Việt Nam hướng về phía Mặt Trời nên có ban ngày, thì Braxin ở phía đối diện không nhận được ánh sáng Mặt Trời nên là ban đêm.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng nào, hết bao nhiêu thời gian?
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Giải thích hiện tượng ngày và đêm luân phiên trên Trái Đất.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Vì sao các địa phương nằm trên các kinh tuyến khác nhau có giờ địa phương khác nhau?
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Tự quay quanh trục gây ra ngày – đêm, lệch hướng chuyển động và giờ địa phương."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Chuyển động quanh Mặt Trời gây ra các mùa và ngày, đêm dài ngắn theo mùa."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Trái Đất đồng thời thực hiện hai chuyển động chính: tự quay quanh trục và chuyển động quanh Mặt Trời."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Trái Đất tự quay quanh trục theo hướng từ tây sang đông, hết một vòng trong khoảng 24 giờ."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Trái Đất đồng thời thực hiện hai chuyển động chính: tự quay quanh trục và chuyển động quanh Mặt Trời. Mỗi chuyển động đều gây ra những hệ quả địa lí quan trọng.
- Tổng kết ghi nhớ: Tự quay quanh trục gây ra ngày – đêm, lệch hướng chuyển động và giờ địa phương.; Chuyển động quanh Mặt Trời gây ra các mùa và ngày, đêm dài ngắn theo mùa.; Trục Trái Đất nghiêng và luôn hướng về một phía.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Vì sao khi Việt Nam là ban ngày thì ở Braxin (Nam Mỹ) lại là ban đêm?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất (Tự quay quanh trục gây ra ngày – đêm, lệch hướng chuyển động và giờ địa phương.; Chuyển động quanh Mặt Trời gây ra các mùa và ngày, đêm dài ngắn theo mùa.; Trục Trái Đất nghiêng và luôn hướng về một phía.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Vì Trái Đất hình cầu và tự quay quanh trục. Khi Việt Nam hướng về phía Mặt Trời nên có ban ngày, thì Braxin ở phía đối diện không nhận được ánh sáng Mặt Trời nên là ban đêm.
- Bài 4: Trái Đất tự quay từ Tây sang Đông, hết 23 giờ 56 phút 4 giây (một ngày sao), tương đương khoảng 24 giờ (một ngày Mặt Trời).
- Bài 5: Do Trái Đất tự quay quanh trục, nửa được Mặt Trời chiếu sáng là ban ngày, nửa còn lại là ban đêm; khi Trái Đất quay, các địa phương lần lượt chuyển từ ngày sang đêm và ngược lại.
- Bài 6: Vì Trái Đất tự quay từ Tây sang Đông nên các địa phương ở phía đông thấy Mặt Trời mọc sớm hơn, giờ địa phương sớm hơn; mỗi 15° kinh tuyến chênh nhau 1 giờ.