Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 6: Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Thạch quyển gồm vỏ Trái Đất và phần trên manti, bị nứt thành các mảng kiến tạo. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 6: Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Các mảng di chuyển vài cm mỗi năm do dòng đối lưu trong manti. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 6: Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Thạch quyển là lớp vỏ cứng ngoài cùng của Trái Đất, gồm vỏ Trái Đất và phần trên của manti, dày khoảng 100 km.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 6: Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Thuyết kiến tạo mảng cho rằng các mảng kiến tạo di chuyển chậm chạp trên lớp manti quánh dẻo, với tốc độ chỉ vài cm mỗi năm. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 6: Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Câu hỏi: Vì sao vành đai lửa Thái Bình Dương thường xuyên xảy ra động đất và núi lửa?
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 6: Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Vì vành đai này nằm ở ranh giới nhiều mảng kiến tạo xô vào nhau, như mảng Thái Bình Dương chìm xuống dưới các mảng xung quanh. Quá trình va chạm và chìm hút tạo ra động đất mạnh và núi lửa hoạt động thường xuyên.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Vào ngày 21 – 3 và 23 – 9, hiện tượng gì xảy ra về độ dài ngày – đêm trên toàn cầu?
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Hai thành phố A và B nằm trên cùng một vĩ tuyến, cách nhau 15° kinh tuyến. Nếu ở A là 10 giờ thì ở B là mấy giờ, biết B nằm ở phía đông A? Giải thích cách tính.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Một chuyến bay cất cánh từ Hà Nội (105°Đ) lúc 8 giờ sáng, bay 5 giờ thì đến Luân Đôn (0°). Hỏi khi máy bay đến nơi, đồng hồ ở Luân Đôn chỉ mấy giờ? (Bỏ qua giờ mùa hè.)
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Thạch quyển gồm vỏ Trái Đất và phần trên manti, bị nứt thành các mảng kiến tạo."
- Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Các mảng di chuyển vài cm mỗi năm do dòng đối lưu trong manti."
- Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Thạch quyển là lớp vỏ cứng ngoài cùng của Trái Đất, gồm vỏ Trái Đất và phần trên của manti, dày khoảng 100 km."
- Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Thuyết kiến tạo mảng cho rằng các mảng kiến tạo di chuyển chậm chạp trên lớp manti quánh dẻo, với tốc độ chỉ vài cm mỗi năm."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Thạch quyển là lớp vỏ cứng ngoài cùng của Trái Đất, gồm vỏ Trái Đất và phần trên của manti, dày khoảng 100 km. Thạch quyển không liền khối mà bị nứt vỡ thành các mảng kiến tạo lớn nhỏ khác nhau, như mảng Thái Bình Dương, mảng Âu – Á, mảng Phi, mảng Mỹ.
- Tổng kết ghi nhớ: Thạch quyển gồm vỏ Trái Đất và phần trên manti, bị nứt thành các mảng kiến tạo.; Các mảng di chuyển vài cm mỗi năm do dòng đối lưu trong manti.; Mảng tách xa tạo vỏ mới; mảng xô vào nhau tạo núi, vực sâu, động đất, núi lửa.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Câu hỏi: Vì sao vành đai lửa Thái Bình Dương thường xuyên xảy ra động đất và núi lửa?
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 6: Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng (Thạch quyển gồm vỏ Trái Đất và phần trên manti, bị nứt thành các mảng kiến tạo.; Các mảng di chuyển vài cm mỗi năm do dòng đối lưu trong manti.; Mảng tách xa tạo vỏ mới; mảng xô vào nhau tạo núi, vực sâu, động đất, núi lửa.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Vì vành đai này nằm ở ranh giới nhiều mảng kiến tạo xô vào nhau, như mảng Thái Bình Dương chìm xuống dưới các mảng xung quanh. Quá trình va chạm và chìm hút tạo ra động đất mạnh và núi lửa hoạt động thường xuyên.
- Bài 4: Ngày 21 – 3 (xuân phân) và 23 – 9 (thu phân): ngày bằng đêm trên toàn cầu, vì tia sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc vào xích đạo.
- Bài 5: Chênh 15° kinh tuyến = 1 giờ. B ở phía đông nên sớm hơn A 1 giờ → B là 11 giờ.
- Bài 6: Chênh lệch giờ: 105° : 15 = 7 giờ. Luân Đôn chậm hơn Hà Nội 7 giờ. Máy bay bay 5 giờ → khi đến nơi, Hà Nội là 13 giờ, Luân Đôn là 13 − 7 = 6 giờ sáng.