Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 9: Ôn tập chương 2? A. Vị trí trong bảng tuần hoàn suy ra cấu tạo nguyên tử và tính chất của nguyên tố. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 9: Ôn tập chương 2, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Trong chu kì: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng, tính axit của oxit tăng. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 9: Ôn tập chương 2, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Chương 2 hệ thống hóa kiến thức về bảng tuần hoàn và định luật tuần hoàn. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 9: Ôn tập chương 2, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Số thứ tự chu kì bằng số lớp electron của nguyên tử; số electron lớp ngoài cùng xác định số thứ tự nhóm đối với các nguyên tố nhóm .
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 9: Ôn tập chương 2, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Cho các nguyên tố: (), (), (), (). Hãy so sánh bán kính nguyên tử và độ âm điện của chúng.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 9: Ôn tập chương 2 để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: và cùng nhóm , ở dưới nên bán kính Na > Li và độ âm điện Na < Li. và cùng nhóm , ở dưới nên bán kính Cl > F và độ âm điện Cl < F. Thứ tự bán kính tăng dần: Li < F < Na < Cl. Thứ tự độ âm điện tăng dần: Na < Li < Cl < F.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Nêu nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Nguyên tố Ca (Z = 20) thuộc chu kì mấy, nhóm mấy?
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Sắp xếp bán kính nguyên tử tăng dần: F, Cl, Br (cùng nhóm VIIA).
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Vị trí trong bảng tuần hoàn suy ra cấu tạo nguyên tử và tính chất của nguyên tố."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Trong chu kì: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng, tính axit của oxit tăng."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Chương 2 hệ thống hóa kiến thức về bảng tuần hoàn và định luật tuần hoàn."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Số thứ tự chu kì bằng số lớp electron của nguyên tử; số electron lớp ngoài cùng xác định số thứ tự nhóm đối với các nguyên tố nhóm ."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Chương 2 hệ thống hóa kiến thức về bảng tuần hoàn và định luật tuần hoàn. Bảng tuần hoàn sắp xếp các nguyên tố theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân, gồm 118 ô nguyên tố, 7 chu kì và 18 nhóm.
- Tổng kết ghi nhớ: Vị trí trong bảng tuần hoàn suy ra cấu tạo nguyên tử và tính chất của nguyên tố.; Trong chu kì: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng, tính axit của oxit tăng.; Trong nhóm: bán kính tăng, năng lượng ion hóa giảm, độ âm điện giảm, tính bazơ của hidroxit tăng.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Cho các nguyên tố: (), (), (), (). Hãy so sánh bán kính nguyên tử và độ âm điện của chúng.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 9: Ôn tập chương 2 (Vị trí trong bảng tuần hoàn suy ra cấu tạo nguyên tử và tính chất của nguyên tố.; Trong chu kì: bán kính giảm, năng lượng ion hóa tăng, độ âm điện tăng, tính axit của oxit tăng.; Trong nhóm: bán kính tăng, năng lượng ion hóa giảm, độ âm điện giảm, tính bazơ của hidroxit tăng.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: và cùng nhóm , ở dưới nên bán kính Na > Li và độ âm điện Na < Li. và cùng nhóm , ở dưới nên bán kính Cl > F và độ âm điện Cl < F. Thứ tự bán kính tăng dần: Li < F < Na < Cl. Thứ tự độ âm điện tăng dần: Na < Li < Cl < F.
- Bài 4: Các nguyên tố được sắp xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân nguyên tử.
- Bài 5: Chu kì 4, nhóm IIA.
- Bài 6: F < Cl < Br.