Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 5: Ngân sách nhà nước? A. Ngân sách nhà nước là toàn bộ thu, chi của Nhà nước trong một năm. Thu chủ yếu từ thuế; chi cho đầu tư phát triển, chi thường xuyên và thực hiện các mục tiêu kinh tế, xã hội. B. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 5: Ngân sách nhà nước, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Ngân sách nhà nước phản ánh các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể trong xã hội. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Ngân sách nhà nước, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm tài chính. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 5: Ngân sách nhà nước, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục. D. Thu ngân sách nhà nước gồm thuế, phí, lệ phí, thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước và các khoản thu khác.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 5: Ngân sách nhà nước, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Tình huống: Năm nay, địa phương thu ngân sách được 500 tỉ đồng, trong đó thuế chiếm 420 tỉ đồng. Địa phương chi 200 tỉ đồng xây cầu, đường; 250 tỉ đồng cho giáo dục, y tế; phần còn lại chi quản lí hành chính.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 5: Ngân sách nhà nước để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Lời giải: Thu ngân sách chủ yếu từ thuế, đúng với đặc điểm nguồn thu. Chi ngân sách được phân bổ cho đầu tư phát triển và chi thường xuyên, phục vụ đời sống người dân. Việc chi tiêu phải theo dự toán đã được phê duyệt, bảo đảm đúng mục đích và hiệu quả.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Kể tên bốn hoạt động kinh tế cơ bản trong đời sống xã hội.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Cơ chế thị trường là gì?
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Nêu hai ưu điểm của cơ chế thị trường.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-A, 2-B, 3-C, 4-D.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (A): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Ngân sách nhà nước là toàn bộ thu, chi của Nhà nước trong một năm. Thu chủ yếu từ thuế; chi cho đầu tư phát triển, chi thường xuyên và thực hiện các mục tiêu kinh tế, xã hội."
- Câu 2 (B): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Ngân sách nhà nước phản ánh các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể trong xã hội."
- Câu 3 (C): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm tài chính."
- Câu 4 (D): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Thu ngân sách nhà nước gồm thuế, phí, lệ phí, thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước và các khoản thu khác."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm tài chính. Ngân sách nhà nước phản ánh các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể trong xã hội.
- Tổng kết ghi nhớ: Ngân sách nhà nước là toàn bộ thu, chi của Nhà nước trong một năm. Thu chủ yếu từ thuế; chi cho đầu tư phát triển, chi thường xuyên và thực hiện các mục tiêu kinh tế, xã hội.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Tình huống: Năm nay, địa phương thu ngân sách được 500 tỉ đồng, trong đó thuế chiếm 420 tỉ đồng. Địa phương chi 200 tỉ đồng xây cầu, đường; 250 tỉ đồng cho giáo dục, y tế; phần còn lại chi quản lí hành chính.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 5: Ngân sách nhà nước (Ngân sách nhà nước là toàn bộ thu, chi của Nhà nước trong một năm. Thu chủ yếu từ thuế; chi cho đầu tư phát triển, chi thường xuyên và thực hiện các mục tiêu kinh tế, xã hội.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Lời giải: Thu ngân sách chủ yếu từ thuế, đúng với đặc điểm nguồn thu. Chi ngân sách được phân bổ cho đầu tư phát triển và chi thường xuyên, phục vụ đời sống người dân. Việc chi tiêu phải theo dự toán đã được phê duyệt, bảo đảm đúng mục đích và hiệu quả.
- Bài 4: Sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu dùng.
- Bài 5: Cơ chế thị trường là hệ thống các quan hệ kinh tế vận hành theo quy luật thị trường, trong đó các chủ thể tự do trao đổi, mua bán, cạnh tranh và chịu sự điều tiết của Nhà nước.
- Bài 6: Thúc đẩy cạnh tranh, đổi mới, nâng cao chất lượng sản phẩm; phân bổ nguồn lực linh hoạt theo tín hiệu giá cả; kích thích tăng trưởng kinh tế (nêu 2 ưu điểm).