1. Kiến thức trọng tâm
Truyền tin tế bào là quá trình tế bào tiếp nhận, xử lý và đáp ứng với tín hiệu từ môi trường bên ngoài hoặc từ các tế bào khác. Nhờ truyền tin, các tế bào trong cơ thể đa bào phối hợp hoạt động nhịp nhàng, giúp cơ thể thích ứng với sự thay đổi của môi trường. Quá trình truyền tin gồm ba giai đoạn: tiếp nhận, truyền tin và đáp ứng.
Giai đoạn tiếp nhận xảy ra khi phân tử tín hiệu như hoocmôn hoặc chất dẫn truyền thần kinh liên kết với thụ thể trên màng sinh chất hoặc trong tế bào. Sau khi liên kết, thụ thể thay đổi hình dạng và khởi động giai đoạn truyền tin. Trong giai đoạn này, tín hiệu được khuếch đại qua một chuỗi các phản ứng, thường nhờ các phân tử truyền tin thứ hai như AMP vòng và ion canxi. Giai đoạn đáp ứng là kết quả cuối cùng, có thể là tổng hợp một loại prôtêin, phân giải một chất, mở kênh ion hoặc thay đổi hình dạng tế bào.
Có ba hình thức truyền tin chính: truyền tin trực tiếp qua các kênh nối giữa hai tế bào kề nhau, truyền tin cận tiết khi tín hiệu tác động lên các tế bào gần đó, và truyền tin nội tiết khi hoocmôn được đưa vào máu để tác động lên các tế bào đích ở xa.
2. Ví dụ minh họa
Khi đói, tuyến tụy tiết ra hoocmôn glucagôn vào máu. Glucagôn đến gan và liên kết với thụ thể trên màng tế bào gan. Thụ thể kích hoạt chuỗi phản ứng làm tăng AMP vòng trong tế bào, AMP vòng kích hoạt enzim phân giải glicôgen thành glucôzơ. Glucôzơ được giải phóng vào máu, giúp đường huyết trở lại bình thường.
3. Ghi nhớ
- Truyền tin tế bào gồm ba giai đoạn: tiếp nhận, truyền tin, đáp ứng.
- Thụ thể chỉ nhận biết tín hiệu đặc hiệu, giống như ổ khóa và chìa khóa.
- Tín hiệu được khuếch đại qua chuỗi phản ứng nhờ phân tử truyền tin thứ hai.
- Ba hình thức truyền tin: trực tiếp, cận tiết và nội tiết.