1. Kiến thức trọng tâm
Vi sinh vật có vai trò vô cùng quan trọng trong tự nhiên và đời sống con người. Trong tự nhiên, vi sinh vật phân giải xác sinh vật và chất thải hữu cơ thành chất vô cơ, khép kín các chu trình vật chất như chu trình carbon, nitrogen và sulfur. Vi khuẩn cố định đạm cộng sinh trong nốt sần rễ cây họ đậu chuyển nitrogen trong không khí thành dạng cây hấp thụ được, góp phần làm giàu đất. Nhiều vi sinh vật còn là mắt xích trong chuỗi thức ăn, là nguồn thức ăn cho các sinh vật khác.
Trong đời sống, vi sinh vật được ứng dụng rộng rãi. Trong công nghiệp thực phẩm, vi khuẩn lactic lên men sữa thành sữa chua, nấm men lên men bột làm bánh mì và sản xuất rượu bia. Trong y dược, vi sinh vật được dùng để sản xuất kháng sinh, vaccine và insulin tái tổ hợp. Trong nông nghiệp, chế phẩm vi sinh giúp ủ phân hữu cơ, trừ sâu bệnh sinh học và cải tạo đất. Trong xử lí môi trường, vi sinh vật phân giải dầu loang, rác thải hữu cơ và làm sạch nước thải.
2. Ví dụ minh họa
Trong nhà máy xử lí nước thải, người ta tạo điều kiện cho vi sinh vật hiếu khí phát triển trong bể aerotank. Vi sinh vật phân giải các chất hữu cơ trong nước thải thành , nước và sinh khối, giúp nước sau xử lí đạt tiêu chuẩn xả ra môi trường. Đây là ứng dụng quan trọng giúp giảm ô nhiễm mà không cần dùng nhiều hóa chất.
Một ví dụ quen thuộc khác: để làm sữa chua, người ta cấy vi khuẩn lactic vào sữa đã tiệt trùng rồi ủ ấm. Vi khuẩn lên men đường lactose trong sữa thành lactic acid, làm sữa đông lại và có vị chua đặc trưng, đồng thời tạo ra sản phẩm giàu lợi khuẩn tốt cho tiêu hóa.
3. Ghi nhớ
- Vi sinh vật phân giải chất hữu cơ, khép kín chu trình vật chất, cố định đạm, làm giàu đất.
- Ứng dụng: thực phẩm lên men, kháng sinh, vaccine, insulin, chế phẩm sinh học, xử lí môi trường.
- Cần phòng chống vi sinh vật gây bệnh và đảm bảo an toàn sinh học.