Bài 23: Thực hành một số phương pháp nghiên cứu vi sinh vật thông dụng, tìm hiểu về các sản phẩm công nghệ vi sinh vật và làm một số sản phẩm lên men từ vi sinh vật

1. Kiến thức trọng tâm

Bài thực hành này giúp học sinh làm quen với các phương pháp nghiên cứu vi sinh vật thông dụng, tìm hiểu các sản phẩm của công nghệ vi sinh vật và tự tay làm một số sản phẩm lên men. Các phương pháp thông dụng gồm: quan sát vi sinh vật dưới kính hiển vi, nhuộm Gram, nuôi cấy và phân lập vi sinh vật trên môi trường thạch, đếm khuẩn lạc để ước tính số lượng vi sinh vật trong mẫu. Khi thao tác, phải tuân thủ quy tắc vô trùng: khử trùng dụng cụ, làm việc gần ngọn lửa đèn cồn, đậy kín đĩa petri sau khi cấy.

Công nghệ vi sinh vật tạo ra nhiều sản phẩm quen thuộc: sữa chua, phô mai, nước mắm, tương, dưa muối, bánh mì, rượu, bia, giấm ăn, kháng sinh, vaccine và các chế phẩm sinh học dùng trong nông nghiệp. Học sinh tìm hiểu nguyên lí tạo ra từng sản phẩm: vi khuẩn lactic lên men đường thành lactic acid tạo vị chua; nấm men lên men đường thành ethanol và $CO_2$ làm bột nở và tạo rượu; vi khuẩn acetic chuyển ethanol thành acetic acid để làm giấm.

Phần thực hành làm sản phẩm lên men thường chọn làm sữa chua hoặc muối dưa. Các bước làm sữa chua: đun sữa, để nguội đến khoảng $40$–$45^\circ C$, cho men sữa chua vào khuấy đều, chia ra cốc, ủ ấm $6$–$8$ giờ rồi bảo quản lạnh.

2. Ví dụ minh họa

Để làm sữa chua tại lớp, học sinh đun một lít sữa tươi, để nguội đến khi sờ tay thấy ấm vừa (khoảng $43^\circ C$), trộn đều một hộp sữa chua làm men rồi chia vào các cốc nhỏ, ủ trong thùng xốp có nước ấm. Sau $7$ giờ, sữa đông đặc, có vị chua dịu và thơm — sản phẩm đạt yêu cầu.

3. Ghi nhớ

• Các phương pháp thông dụng: quan sát kính hiển vi, nhuộm Gram, nuôi cấy, phân lập, đếm khuẩn lạc.
• Sản phẩm công nghệ vi sinh vật: sữa chua, dưa muối, bánh mì, rượu, giấm, kháng sinh, vaccine.
• Làm sản phẩm lên men cần đúng nhiệt độ, vô trùng và ghi chép quy trình cẩn thận.