Bài tập — Bài 14: Ôn tập chương 3

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 14: Ôn tập chương 3? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Nắm vững phân loại hợp chất hữu cơ, các nhóm chức, bốn phương pháp tách biệt và tinh chế, cách xác định công thức phân tử và khái niệm đồng phân. Thuyết cấu tạo hoá học là nền tảng để học toàn bộ hoá học hữu cơ ở các chương sau. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.

Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 14: Ôn tập chương 3, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. Hợp chất hữu cơ là hợp chất của carbon (trừ $CO$ , $CO_2$ , muối carbonate, muối cyanide…). D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 14: Ôn tập chương 3, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. Chương 3 mở đầu phần hoá học hữu cơ với bốn nội dung: hợp chất hữu cơ và hoá học hữu cơ, phương pháp tách biệt và tinh chế, công thức phân tử và cấu tạo hoá học.

Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 14: Ôn tập chương 3, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Đặc điểm chung: liên kết cộng hoá trị, nhiệt độ nóng chảy và sôi thấp, dễ cháy, kém bền với nhiệt, phản ứng chậm và thường tạo hỗn hợp sản phẩm. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 14: Ôn tập chương 3, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.

Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:

Ví dụ 1: Phân biệt ethanol và dimethyl ether: cùng công thức phân tử $C_2H_6O$ nhưng ethanol $CH_3CH_2OH$ chứa nhóm $-OH$ nên tác dụng với Na giải phóng $H_2$ , còn dimethyl ether $CH_3-O-CH_3$ không phản ứng. Đây là đồng phân nhóm chức.

Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 14: Ôn tập chương 3 để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:

Phân tích nguyên tố qua phản ứng đốt cháy cho tỉ lệ $C : H : O : N$ , kết hợp khối lượng mol phân tử từ phổ khối lượng để suy ra công thức phân tử.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Trong các alcohol $CH_3OH$ , $C_2H_5OH$ , $CH_3–CH(OH)–CH_3$ , $(CH_3)_3COH$ , chất nào là alcohol bậc II?

Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Nhận biết 3 lọ mất nhãn đựng riêng biệt: ethanol, glycerol, hexane. Nêu hiện tượng và viết phương trình hóa học (nếu có).

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Hỗn hợp gồm 0,1 mol ethanol và 0,1 mol methanol tác dụng với Na dư. Tính thể tích khí $H_2$ thoát ra ở điều kiện chuẩn (đkc).

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Nắm vững phân loại hợp chất hữu cơ, các nhóm chức, bốn phương pháp tách biệt và tinh chế, cách xác định công thức phân tử và khái niệm đồng phân. Thuyết cấu tạo hoá học là nền tảng để học toàn bộ hoá học hữu cơ ở các chương sau."
- Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Hợp chất hữu cơ là hợp chất của carbon (trừ $CO$ , $CO_2$ , muối carbonate, muối cyanide…)."
- Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Chương 3 mở đầu phần hoá học hữu cơ với bốn nội dung: hợp chất hữu cơ và hoá học hữu cơ, phương pháp tách biệt và tinh chế, công thức phân tử và cấu tạo hoá học."
- Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Đặc điểm chung: liên kết cộng hoá trị, nhiệt độ nóng chảy và sôi thấp, dễ cháy, kém bền với nhiệt, phản ứng chậm và thường tạo hỗn hợp sản phẩm."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Chương 3 mở đầu phần hoá học hữu cơ với bốn nội dung: hợp chất hữu cơ và hoá học hữu cơ, phương pháp tách biệt và tinh chế, công thức phân tử và cấu tạo hoá học. Hợp chất hữu cơ là hợp chất của carbon (trừ $CO$ , $CO_2$ , muối carbonate, muối cyanide…).
- Tổng kết ghi nhớ: Nắm vững phân loại hợp chất hữu cơ, các nhóm chức, bốn phương pháp tách biệt và tinh chế, cách xác định công thức phân tử và khái niệm đồng phân. Thuyết cấu tạo hoá học là nền tảng để học toàn bộ hoá học hữu cơ ở các chương sau.
Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ 1: Phân biệt ethanol và dimethyl ether: cùng công thức phân tử $C_2H_6O$ nhưng ethanol $CH_3CH_2OH$ chứa nhóm $-OH$ nên tác dụng với Na giải phóng $H_2$ , còn dimethyl ether $CH_3-O-CH_3$ không phản ứng. Đây là đồng phân nhóm chức.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 14: Ôn tập chương 3 (Nắm vững phân loại hợp chất hữu cơ, các nhóm chức, bốn phương pháp tách biệt và tinh chế, cách xác định công thức phân tử và khái niệm đồng phân. Thuyết cấu tạo hoá học là nền tảng để học toàn bộ hoá học hữu cơ ở các chương sau.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Phân tích nguyên tố qua phản ứng đốt cháy cho tỉ lệ $C : H : O : N$ , kết hợp khối lượng mol phân tử từ phổ khối lượng để suy ra công thức phân tử.
Bài 4: $CH_3–CH(OH)–CH_3$ (propan-2-ol).
Bài 5: - Cho $Cu(OH)_2$ vào 3 mẫu: mẫu tạo dung dịch xanh lam là glycerol. - Cho Na vào 2 mẫu còn lại: mẫu thoát khí $H_2$ là ethanol ( $2C_2H_5OH + 2Na \rightarrow 2C_2H_5ONa + H_2\uparrow$ ). - Mẫu còn lại không có hiện tượng là hexane.
Bài 6: $n_{H_2} = (0,1 + 0,1) : 2 = 0,1$ mol; $V_{H_2} = 0,1 \times 24,79 = 2,479 \approx 2,48$ L.

Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)

CO

CO_2

, muối carbonate, muối cyanide…). D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.

Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học

Ví dụ 1: Phân biệt ethanol và dimethyl ether: cùng công thức phân tử $C_2H_6O$ nhưng ethanol $CH_3CH_2OH$ chứa nhóm $-OH$ nên tác dụng với Na giải phóng $H_2$ , còn dimethyl ether $CH_3-O-CH_3$ không phản ứng. Đây là đồng phân nhóm chức.

Phân tích nguyên tố qua phản ứng đốt cháy cho tỉ lệ $C : H : O : N$ , kết hợp khối lượng mol phân tử từ phổ khối lượng để suy ra công thức phân tử.

Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Trong các alcohol

CH_3OH

C_2H_5OH

CH_3–CH(OH)–CH_3

(CH_3)_3COH

, chất nào là alcohol bậc II?

Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Hỗn hợp gồm 0,1 mol ethanol và 0,1 mol methanol tác dụng với Na dư. Tính thể tích khí

H_2

thoát ra ở điều kiện chuẩn (đkc).

Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết

1. Đáp án phần Trắc nghiệm

Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.

Giải thích chi tiết:

Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Nắm vững phân loại hợp chất hữu cơ, các nhóm chức, bốn phương pháp tách biệt và tinh chế, cách xác định công thức phân tử và khái niệm đồng phân. Thuyết cấu tạo hoá học là nền tảng để học toàn bộ hoá học hữu cơ ở các chương sau."
Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Hợp chất hữu cơ là hợp chất của carbon (trừ $CO$ , $CO_2$ , muối carbonate, muối cyanide…)."
Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Chương 3 mở đầu phần hoá học hữu cơ với bốn nội dung: hợp chất hữu cơ và hoá học hữu cơ, phương pháp tách biệt và tinh chế, công thức phân tử và cấu tạo hoá học."
Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Đặc điểm chung: liên kết cộng hoá trị, nhiệt độ nóng chảy và sôi thấp, dễ cháy, kém bền với nhiệt, phản ứng chậm và thường tạo hỗn hợp sản phẩm."

2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành

Bài 1:

Nội dung cốt lõi cần trình bày: Chương 3 mở đầu phần hoá học hữu cơ với bốn nội dung: hợp chất hữu cơ và hoá học hữu cơ, phương pháp tách biệt và tinh chế, công thức phân tử và cấu tạo hoá học. Hợp chất hữu cơ là hợp chất của carbon (trừ $CO$ , $CO_2$ , muối carbonate, muối cyanide…).
Tổng kết ghi nhớ: Nắm vững phân loại hợp chất hữu cơ, các nhóm chức, bốn phương pháp tách biệt và tinh chế, cách xác định công thức phân tử và khái niệm đồng phân. Thuyết cấu tạo hoá học là nền tảng để học toàn bộ hoá học hữu cơ ở các chương sau.

Bài 2:

Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Ví dụ 1: Phân biệt ethanol và dimethyl ether: cùng công thức phân tử $C_2H_6O$ nhưng ethanol $CH_3CH_2OH$ chứa nhóm $-OH$ nên tác dụng với Na giải phóng $H_2$ , còn dimethyl ether $CH_3-O-CH_3$ không phản ứng. Đây là đồng phân nhóm chức.
Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.

Bài 3:

Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 14: Ôn tập chương 3 (Nắm vững phân loại hợp chất hữu cơ, các nhóm chức, bốn phương pháp tách biệt và tinh chế, cách xác định công thức phân tử và khái niệm đồng phân. Thuyết cấu tạo hoá học là nền tảng để học toàn bộ hoá học hữu cơ ở các chương sau.).
Lời giải mẫu/Nhận xét: Phân tích nguyên tố qua phản ứng đốt cháy cho tỉ lệ $C : H : O : N$ , kết hợp khối lượng mol phân tử từ phổ khối lượng để suy ra công thức phân tử.

Bài 4:

CH_3–CH(OH)–CH_3

(propan-2-ol).

Bài 5: - Cho

Cu(OH)_2

vào 3 mẫu: mẫu tạo dung dịch xanh lam là glycerol. - Cho Na vào 2 mẫu còn lại: mẫu thoát khí

H_2

là ethanol (

2C_2H_5OH + 2Na \rightarrow 2C_2H_5ONa + H_2\uparrow

). - Mẫu còn lại không có hiện tượng là hexane.

Bài 6:

n_{H_2} = (0,1 + 0,1) : 2 = 0,1

mol;

V_{H_2} = 0,1 \times 24,79 = 2,479 \approx 2,48