Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài ca ngất ngưởng? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Tác giả: Nguyễn Công Trứ — nhà thơ, nhà chính trị, nhà quân sự thời Nguyễn. C. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. D. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài ca ngất ngưởng, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. B. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. C. “Ngất ngưởng”: thái độ sống phóng khoáng, tự do, coi thường khuôn phép. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài ca ngất ngưởng, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. C. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học. D. “Bài ca ngất ngưởng” là tác phẩm nổi tiếng của Nguyễn Công Trứ (1778–1858), nhà thơ, nhà chính trị, nhà quân sự thời Nguyễn.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài ca ngất ngưởng, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Bài thơ viết theo thể hát nói, gồm những câu thơ tự do, phóng túng, khắc họa chân dung Nguyễn Công Trứ: một con người tài hoa, từng làm quan to, từng vào sinh ra tử nơi chiến trường, nhưng khi về hưu vẫn giữ phong thái ung dung, ngất ngưởng, không màng danh lợi. B. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. C. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài ca ngất ngưởng, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Trong bài thơ, Nguyễn Công Trứ tự kể về cuộc đời mình:
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài ca ngất ngưởng để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Vũ trụ nội mạc phi phận sự, Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Nêu nội dung chính của Truyện Kiều trong khoảng 5–7 dòng.
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Cảm hứng nhân đạo của Nguyễn Du thể hiện ở những khía cạnh nào? Nêu ba khía cạnh.
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Nêu giá trị nghệ thuật nổi bật của Truyện Kiều.
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-B, 2-C, 3-D, 4-A.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (B): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Tác giả: Nguyễn Công Trứ — nhà thơ, nhà chính trị, nhà quân sự thời Nguyễn."
- Câu 2 (C): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "“Ngất ngưởng”: thái độ sống phóng khoáng, tự do, coi thường khuôn phép."
- Câu 3 (D): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "“Bài ca ngất ngưởng” là tác phẩm nổi tiếng của Nguyễn Công Trứ (1778–1858), nhà thơ, nhà chính trị, nhà quân sự thời Nguyễn."
- Câu 4 (A): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Bài thơ viết theo thể hát nói, gồm những câu thơ tự do, phóng túng, khắc họa chân dung Nguyễn Công Trứ: một con người tài hoa, từng làm quan to, từng vào sinh ra tử nơi chiến trường, nhưng khi về hưu vẫn giữ phong thái ung dung, ngất ngưởng, không màng danh lợi."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: “Bài ca ngất ngưởng” là tác phẩm nổi tiếng của Nguyễn Công Trứ (1778–1858), nhà thơ, nhà chính trị, nhà quân sự thời Nguyễn. “Ngất ngưởng” là thái độ sống phóng khoáng, tự do, không câu nệ khuôn phép, thể hiện cá tính mạnh mẽ của con người.
- Tổng kết ghi nhớ: Tác giả: Nguyễn Công Trứ — nhà thơ, nhà chính trị, nhà quân sự thời Nguyễn.; “Ngất ngưởng”: thái độ sống phóng khoáng, tự do, coi thường khuôn phép.; Thể loại: hát nói — phù hợp với giọng điệu phóng túng, tự do.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Trong bài thơ, Nguyễn Công Trứ tự kể về cuộc đời mình:
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài ca ngất ngưởng (Tác giả: Nguyễn Công Trứ — nhà thơ, nhà chính trị, nhà quân sự thời Nguyễn.; “Ngất ngưởng”: thái độ sống phóng khoáng, tự do, coi thường khuôn phép.; Thể loại: hát nói — phù hợp với giọng điệu phóng túng, tự do.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: > Vũ trụ nội mạc phi phận sự,
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng.
- Bài 4: (Hướng dẫn) Truyện Kiều kể về cuộc đời Thúy Kiều – người con gái tài sắc vẹn toàn, vì gia đình phải bán mình chuộc cha, lưu lạc qua nhiều chặng đường đầy tủi nhục, cuối cùng được đoàn tụ. Qua đó, Nguyễn Du phản ánh xã hội phong kiến bất công và thể hiện tấm lòng nhân đạo.
- Bài 5: Xót thương, đồng cảm với con người, nhất là người phụ nữ; tố cáo xã hội bất công chà đạp tài năng, nhân phẩm; đề cao khát vọng hạnh phúc, nhân phẩm con người; ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn con người.
- Bài 6: Ngôn ngữ thơ lục bát điêu luyện, giàu hình ảnh, nhạc điệu; nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế; nghệ thuật xây dựng nhân vật, kết cấu truyện chặt chẽ.