1. Kiến thức trọng tâm
Văn bản nghị luận là văn bản dùng lí lẽ và bằng chứng để thuyết phục người đọc đồng tình với một ý kiến, quan điểm nào đó. Cấu trúc của văn bản nghị luận thường gồm ba phần: mở bài, thân bài và kết bài. Mở bài nêu vấn đề cần bàn luận, tạo sự chú ý. Thân bài triển khai các luận điểm, mỗi luận điểm được chứng minh bằng lí lẽ và dẫn chứng. Kết bài khẳng định lại quan điểm, mở rộng vấn đề hoặc kêu gọi hành động.
Luận điểm là ý kiến chính của người viết về vấn đề bàn luận. Lí lẽ là những suy luận, phân tích làm sáng tỏ luận điểm. Dẫn chứng là số liệu, sự việc, câu nói có thật dùng để chứng minh. Một bài nghị luận thuyết phục cần luận điểm rõ ràng, lí lẽ chặt chẽ, dẫn chứng tiêu biểu và đáng tin cậy.
Ngoài ra, văn bản nghị luận còn có thể sử dụng các thao tác lập luận: giải thích, phân tích, chứng minh, so sánh, bác bỏ, bình luận. Việc kết hợp linh hoạt các thao tác giúp bài viết sinh động và có sức thuyết phục hơn là chỉ trình bày một chiều.
2. Ví dụ minh họa
Xét đề bài: "Hãy bàn về ý nghĩa của việc đọc sách." Mở bài có thể nêu thực trạng nhiều người ít đọc sách. Thân bài triển khai ba luận điểm: đọc sách mở rộng tri thức; đọc sách bồi dưỡng tâm hồn; đọc sách rèn luyện tư duy. Mỗi luận điểm cần dẫn chứng: một tấm gương ham đọc sách, một con số về thói quen đọc, hoặc một câu nói nổi tiếng về sách.
Ví dụ: để chứng minh "đọc sách bồi dưỡng tâm hồn", có thể dẫn câu chuyện một bạn trẻ thay đổi thái độ sống nhờ một cuốn sách hay. Dẫn chứng cụ thể như vậy thuyết phục hơn lời khẳng định chung chung.
3. Ghi nhớ
- Cấu trúc nghị luận: mở bài nêu vấn đề, thân bài triển khai luận điểm, kết bài khẳng định.
- Luận điểm rõ ràng, lí lẽ chặt chẽ, dẫn chứng tiêu biểu và đáng tin cậy.
- Các thao tác lập luận: giải thích, phân tích, chứng minh, so sánh, bác bỏ, bình luận.