Phần 1: Câu hỏi Trắc nghiệm (Nhận biết & Thông hiểu)
Câu 1. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng kiến thức cần ghi nhớ trong bài Bài 4: Tự sự trong truyện thơ dân gian và trong thơ trữ tình? A. Bỏ qua các khái niệm cơ bản và chỉ học thuộc lòng kết quả cuối cùng mà không cần hiểu bản chất. B. Chỉ áp dụng kiến thức trong một trường hợp duy nhất, không cần kiểm tra điều kiện hay đơn vị. C. Các nội dung trong bài hoàn toàn độc lập và không có mối liên hệ nào với thực tiễn hay các bài học khác. D. Truyện thơ dân gian: tự sự là chủ đạo, kể câu chuyện hoàn chỉnh, có cốt truyện.
Câu 2. Khi học và vận dụng bài Bài 4: Tự sự trong truyện thơ dân gian và trong thơ trữ tình, khẳng định nào dưới đây là chính xác? A. Thơ trữ tình: tự sự là hỗ trợ, cảm xúc là trung tâm, sự việc kể vắn tắt. B. Không cần đọc kĩ đề bài hay phân tích dữ kiện trước khi thực hiện các bước giải. C. Mọi khái niệm trong bài đều có thể thay thế tùy ý cho nhau mà không làm thay đổi kết quả. D. Chỉ cần ghi đáp số ngắn gọn, bỏ qua toàn bộ bước lập luận, giải thích và kiểm tra lại.
Câu 3. Theo phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 4: Tự sự trong truyện thơ dân gian và trong thơ trữ tình, phát biểu nào sau đây là đúng? A. Kết luận ngay kết quả khi chưa đối chiếu với quy tắc hoặc định nghĩa trong bài học. B. Tự sự là phương thức kể lại sự việc, hành động của nhân vật theo một trình tự nhất định. C. Thay đổi toàn bộ quy tắc trọng tâm của bài học theo cảm tính cá nhân. D. Bỏ qua việc rèn luyện qua ví dụ minh họa và bài tập thực hành của tiết học.
Câu 4. Để nắm vững và vận dụng tốt bài Bài 4: Tự sự trong truyện thơ dân gian và trong thơ trữ tình, học sinh cần lưu ý điều nào sau đây? A. Không cần ghi nhớ các lưu ý trọng tâm vì chúng không ảnh hưởng đến việc làm bài tập. B. Áp dụng ngược lại hoàn toàn so với quy tắc và hướng dẫn trong phần kiến thức trọng tâm. C. Thơ dân gian thường dùng thể thơ lục bát hoặc song thất lục bát, lời thơ giản dị, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày. D. Chỉ cần đọc lướt tiêu đề bài học mà không cần nắm vững nội dung chi tiết từng mục.
Phần 2: Bài tập Tự luận & Thực hành theo tiết học
Bài 1 (Cơ bản — Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm). Dựa vào phần Kiến thức trọng tâm của bài Bài 4: Tự sự trong truyện thơ dân gian và trong thơ trữ tình, em hãy trình bày các khái niệm, quy tắc hoặc nội dung cốt lõi của tiết học và nêu ý nghĩa của chúng.
Bài 2 (Thực hành — Phân tích & Giải mẫu theo ví dụ tiết học). Đọc kĩ tình huống/ví dụ trọng tâm của tiết học dưới đây, sau đó tự trình bày lại các bước thực hiện và nêu nhận xét rút ra:
Truyện thơ dân gian như "Truyện Kiều" kể đầy đủ cuộc đời Thúy Kiều: từ lúc gặp Kim Trọng, qua bao biến cố, đến ngày đoàn viên. Cốt truyện dài, nhiều nhân vật, nhiều sự kiện nối tiếp nhau.
Bài 3 (Vận dụng — Áp dụng quy tắc ghi nhớ vào bài tập). Vận dụng các điểm ghi nhớ trọng tâm của bài Bài 4: Tự sự trong truyện thơ dân gian và trong thơ trữ tình để giải thích hoặc thực hiện yêu cầu thực hành mở rộng sau:
Ngược lại, một bài thơ trữ tình viết về quê hương có thể chỉ kể một chi tiết nhỏ: chiều nay về thăm quê, thấy cây đa đầu làng vẫn đứng đó. Chi tiết ấy không cần kể dài dòng mà gợi lên cả một dòng cảm xúc nhớ thương.
Bài 4 (Luyện tập học kì — Mức độ Cơ bản). Chuyển đoạn văn sau sang điểm nhìn ngôi thứ ba: > "Tôi ngồi bên cửa sổ, nghe tiếng mưa rơi đều đều. Một nỗi buồn man mác len vào lòng tôi."
Bài 5 (Luyện tập học kì — Mức độ Thông hiểu). Điểm nhìn bên trong và điểm nhìn bên ngoài khác nhau như thế nào?
Bài 6 (Luyện tập học kì — Mức độ Vận dụng & Nâng cao). Cho biết điểm nhìn trong câu chuyện cổ tích "Tấm Cám" (người kể biết hết mọi việc, kể cả suy nghĩ của các nhân vật) thuộc loại nào?
Phần 3: Đáp án & Hướng dẫn giải chi tiết
1. Đáp án phần Trắc nghiệm
- Bảng đáp án: 1-D, 2-A, 3-B, 4-C.
- Giải thích chi tiết:
- Câu 1 (D): Khẳng định đúng theo mục Ghi nhớ của bài: "Truyện thơ dân gian: tự sự là chủ đạo, kể câu chuyện hoàn chỉnh, có cốt truyện."
- Câu 2 (A): Khẳng định đúng theo nội dung cốt lõi của tiết học: "Thơ trữ tình: tự sự là hỗ trợ, cảm xúc là trung tâm, sự việc kể vắn tắt."
- Câu 3 (B): Khẳng định chuẩn xác theo phần Kiến thức trọng tâm: "Tự sự là phương thức kể lại sự việc, hành động của nhân vật theo một trình tự nhất định."
- Câu 4 (C): Khẳng định đúng theo hướng dẫn trọng tâm của bài: "Thơ dân gian thường dùng thể thơ lục bát hoặc song thất lục bát, lời thơ giản dị, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày."
2. Hướng dẫn giải phần Tự luận & Thực hành
- Bài 1:
- Nội dung cốt lõi cần trình bày: Tự sự là phương thức kể lại sự việc, hành động của nhân vật theo một trình tự nhất định. Trong truyện thơ dân gian, tự sự là phương thức chủ đạo: tác phẩm kể một câu chuyện hoàn chỉnh, có nhân vật, có cốt truyện, có mâu thuẫn và kết thúc.
- Tổng kết ghi nhớ: Truyện thơ dân gian: tự sự là chủ đạo, kể câu chuyện hoàn chỉnh, có cốt truyện.; Thơ trữ tình: tự sự là hỗ trợ, cảm xúc là trung tâm, sự việc kể vắn tắt.; Khi phân tích: xác định phương thức chủ đạo và vai trò của yếu tố tự sự.
- Bài 2:
- Hướng dẫn phân tích & trình bày: Dựa trực tiếp vào dữ kiện trong ví dụ minh họa của tiết học: Truyện thơ dân gian như "Truyện Kiều" kể đầy đủ cuộc đời Thúy Kiều: từ lúc gặp Kim Trọng, qua bao biến cố, đến ngày đoàn viên. Cốt truyện dài, nhiều nhân vật, nhiều sự kiện nối tiếp nhau.
- Lưu ý khi trình bày: Xác định rõ yêu cầu, áp dụng đúng quy tắc/khái niệm trong mục 1 và kiểm tra lại kết quả cuối cùng.
- Bài 3:
- Phương pháp giải: Áp dụng các quy tắc ghi nhớ của bài Bài 4: Tự sự trong truyện thơ dân gian và trong thơ trữ tình (Truyện thơ dân gian: tự sự là chủ đạo, kể câu chuyện hoàn chỉnh, có cốt truyện.; Thơ trữ tình: tự sự là hỗ trợ, cảm xúc là trung tâm, sự việc kể vắn tắt.; Khi phân tích: xác định phương thức chủ đạo và vai trò của yếu tố tự sự.).
- Lời giải mẫu/Nhận xét: Ngược lại, một bài thơ trữ tình viết về quê hương có thể chỉ kể một chi tiết nhỏ: chiều nay về thăm quê, thấy cây đa đầu làng vẫn đứng đó. Chi tiết ấy không cần kể dài dòng mà gợi lên cả một dòng cảm xúc nhớ thương.
- Bài 4: Ví dụ: "Cậu bé ngồi bên cửa sổ, nghe tiếng mưa rơi đều đều. Dường như một nỗi buồn man mác đang len vào lòng cậu." (Chấp nhận các cách chuyển đúng.)
- Bài 5: Điểm nhìn bên trong: người kể ở trong câu chuyện, kể theo cảm nhận của nhân vật. Điểm nhìn bên ngoài: người kể đứng ngoài, quan sát và miêu tả từ bên ngoài.
- Bài 6: Điểm nhìn ngôi thứ ba toàn tri (người kể biết hết mọi việc).